Bệnh trên cá mè gồm bốn nhóm chính: xuất huyết, nhiễm trùng máu do vi khuẩn Aeromonas, ký sinh trùng bám mang và da như trùng mỏ neo, sán lá đơn chủ, trùng bánh xe; bệnh virus như xuất huyết mùa xuân (SVC); và nhóm chết hàng loạt do tảo tàn, thiếu oxy. Cá mè sống ở tầng mặt trong ao nuôi ghép thường chịu thiệt hại nặng nhất. Cá mè trắng và mè hoa ăn lọc, không ăn cám viên, nên thuốc trộn vào thức ăn gần như không đến được chúng. Chính vì thế, Green Bio sẽ tập trung vào cách nhận biết bệnh qua tầng nước, màu nước và cách xử lý qua nước cho phù hợp với cá mè qua hướng dẫn sau đây.

Những nhóm bệnh hay gặp trên cá mè trắng và mè hoa
Cá mè thuộc họ cá chép, nên phần lớn tác nhân gây bệnh trên cá mè cũng là tác nhân quen thuộc trong nhóm bệnh trên cá chép và họ cá chép. Chỗ khác là cách bệnh biểu hiện. Cá mè sống ở tầng mặt, mang lọc nước liên tục, vảy nhỏ và dễ tróc. Vì thế cá mè thường lộ bệnh ở mang và da sớm hơn cá chép, cá trắm cùng ao. Nó cũng là loài đầu tiên phản ứng khi nước ao xấu đi.
Ngoài ao, chúng tôi chia bệnh cá mè thành năm nhóm theo những gì người nuôi nhìn thấy được:
| Nhóm bệnh | Tác nhân chính | Dấu hiệu dễ thấy trên cá mè | Thời điểm hay gặp |
|---|---|---|---|
| Chết do tảo tàn, thiếu oxy | Môi trường (tảo lam tàn, oxy tụt về đêm) | Cá mè nổi đầu trước tiên lúc rạng sáng, chết rộ một lúc, thân không có vết | Nắng nóng kéo dài rồi mưa, trời âm u nhiều ngày |
| Xuất huyết, nhiễm trùng máu | Aeromonas hydrophila, A. veronii | Đỏ gốc vây, đỏ bụng, hậu môn sưng, bụng trương, vảy dễ tróc | Mùa nóng, sau các đợt kéo lưới, vận chuyển |
| Giáp xác ký sinh | Trùng mỏ neo Lernaea, giáp xác chân chèo trên mang | Que trùng cắm ở gốc vây, khoang miệng, điểm loét đỏ quanh chỗ bám | Gần như quanh năm, rộ khi nước ấm |
| Ký sinh trùng mang | Sán lá đơn chủ Dactylogyrus, trùng bánh xe Trichodina | Cá giống bơi lờ đờ ven bờ, mang nhợt, nhiều nhớt | Giai đoạn ương cá hương, cá giống, giao mùa |
| Virus, nấm | Virus SVC, nấm thủy mi Saprolegnia | Xuất huyết lấm tấm toàn thân, bụng chướng; búi sợi trắng trên vết xây xát | Nước lạnh cuối đông, đầu xuân |
Bảng trên dùng để khoanh vùng nghi bệnh. Để kết luận đúng tác nhân, vẫn cần soi mang, soi nhớt hoặc xét nghiệm, đặc biệt khi nghi bệnh virus.
Thức ăn khiến cá mè phát bệnh theo màu nước
Cá mè trắng ăn chủ yếu thực vật phù du, tức các loại tảo trong nước. Cá mè hoa ăn nhiều động vật phù du như luân trùng, giáp xác nhỏ. Cả hai lọc thức ăn qua lược mang dày và mịn. Trong một ngày, lượng nước đi qua mang cá mè lớn hơn nhiều so với cá chép hay cá trắm. Đó là lý do mang cá mè vừa là nơi ký sinh trùng bám nhiều nhất, vừa là nơi chịu tác động trực tiếp của nước xấu.
Từ đặc điểm này có ba hệ quả mà người nuôi cá mè nên nhớ. Thứ nhất, ao có màu nước đẹp, tảo ổn định thì cá mè khỏe và lớn nhanh. Ao tảo dày quá mức hoặc tảo tàn đột ngột thì cá mè chịu trận trước. Thứ hai, cá mè gần như không ăn cám viên, nên cá mè sụt cân hay bỏ ăn rất khó phát hiện qua sàng ăn như cá trắm, cá chép. Người nuôi thường chỉ biết cá mè có vấn đề khi đã có con nổi đầu hoặc chết. Thứ ba, cá mè rất hay nhảy khi bị động, nhất là lúc kéo lưới. Vảy nhỏ và da mỏng khiến cá dễ xây xát, mở đường cho vi khuẩn và nấm xâm nhập.
Vì vậy, khi đi ao có cá mè, kỹ sư của chúng tôi nhìn màu nước và tầng mặt trước rồi mới nhìn đến sàng ăn. Một buổi rạng sáng có cá mè lừ đờ sát mặt nước đáng chú ý hơn nhiều so với vài con cá trắm bỏ ăn.
Cá mè nổi đầu, chết rộ khi tảo tàn
Trong ao nuôi ghép, phần lớn các vụ cá mè chết hàng loạt mà chúng tôi được gọi đến xử lý không bắt đầu từ vi khuẩn. Chúng bắt đầu từ tảo. Sau nhiều ngày nắng nóng, tảo phát triển dày, đặc biệt là tảo lam tạo váng xanh đặc ở góc cuối gió. Gặp một trận mưa lớn hoặc vài ngày âm u, tảo tàn hàng loạt, nước chuyển sang màu nâu đục hoặc xanh nhạt, có mùi tanh. Xác tảo phân hủy ngốn oxy, đúng lúc ban đêm tảo cũng không còn quang hợp để bù lại.

Do sống ở tầng mặt và có nhu cầu oxy cao, cá mè là loài nổi đầu đầu tiên. Cá chép và cá trắm thường chỉ nổi theo khi oxy đã xuống rất thấp. Oxy hòa tan trong ao thấp nhất vào khoảng 4 – 6 giờ sáng. Đó cũng là lúc người nuôi ra ao thấy cá mè tụ thành đám, há miệng đớp khí ở góc ao, có con đã lật bụng. Kiểu chết này rất đặc trưng: chết rộ trong một buổi sáng, cá chết phần lớn là cá mè to, thân sạch, không đỏ, không loét, mang vẫn còn hồng hoặc hơi tái.
Chính kiểu chết này giúp phân biệt với bệnh do vi khuẩn. Cá mè chết vì Aeromonas thường chết rải rác kéo dài nhiều ngày, rồi tăng dần. Cá chết có dấu hiệu xuất huyết rõ, và cá mè chết không nhiều hơn hẳn các loài khác. Nếu chỉ cá mè chết rộ vào buổi sáng, sau đó vài ngày yên ắng rồi lại lặp lại theo thời tiết, người nuôi nên nghĩ tới môi trường trước tiên.
Muốn cắt vòng lặp này thì phải giữ tảo ở mật độ vừa phải chứ không diệt sạch, vì tảo là thức ăn của cá mè trắng. Với ao có tảo dày hoặc đã có váng tảo lam, chúng tôi hay dùng vi sinh Bacillus để tảo giảm dần và đáy ao bớt bùn hữu cơ, thay vì đánh hóa chất diệt tảo một lần.

Bio 102 chứa Bacillus subtilis và Bacillus licheniformis, có công dụng kiểm soát tảo độc, giảm NH3, NO2, H2S. Cách dùng này phù hợp với ao nuôi ghép có cá mè vì không làm tảo sụp đột ngột. Liều cho ao cá dùng theo hướng dẫn của kỹ sư, và phải chạy quạt hoặc sục khí trong lúc xử lý.
Xuất huyết và nhiễm trùng máu do vi khuẩn Aeromonas
Khi cá mè chết rải rác, thân đỏ, gốc vây đỏ, bụng hơi trương và hậu môn sưng đỏ, nhóm vi khuẩn Aeromonas là nghi vấn hàng đầu. Đây cũng là tác nhân gây đốm đỏ, lở loét trên cá chép, cá trắm, nhưng trên cá mè bệnh có hai nét riêng. Một là bệnh rất hay bùng sau các đợt kéo lưới bán cá, san ao hoặc vận chuyển giống, đúng lúc da cá mè vừa bị xây xát. Hai là vảy cá mè bệnh tróc rất dễ: chỉ cần cầm lên là bong cả mảng, để lộ lớp da đỏ bên dưới.

Cá bố mẹ, nhất là cá cái đang mang trứng, cũng là đối tượng cần lưu ý. Một nghiên cứu của GS Tiến sĩ Qi-Zhong Zhang (2023) ghi nhận đợt cá mè trắng chết ở một hồ chứa tại Quảng Đông, Trung Quốc, vào tháng 5/2018 do Aeromonas veronii:
- Tất cả 22 cá mè cái thành thục mang trứng trong mẫu đều bị bệnh, cá đực không có biểu hiện.
- Khi gây nhiễm thực nghiệm, tỷ lệ chết sau 14 ngày là 100% ở cá giống và ở cá cái mang trứng, còn cá đực thành thục không chết.
- Cá bệnh bụng chướng, hậu môn sung huyết, xoang bụng tích dịch, gan và lách sưng sẫm màu, trứng chuyển trong suốt.
Nhiệt độ nước lúc lấy mẫu là 26,5°C, gần với nhiệt độ ao miền Bắc vào cuối xuân, đầu hè. Ở Việt Nam, đó là giai đoạn các trại giống tuyển và nuôi vỗ cá mè bố mẹ cho mùa sinh sản. Vì vậy, cá cái bụng to, hậu môn đỏ trong ao nuôi vỗ không nên mặc định là cá sắp đẻ. Người nuôi cần kiểm tra thêm gan, lách ở con chết trước khi kết luận.
Ký sinh trùng trên mang và da cá mè
Mang lọc nước liên tục khiến cá mè là vật chủ ưa thích của nhiều loài ký sinh trùng. Một số loài chỉ ký sinh trên cá mè. Trong ao nuôi ghép, cá mè nhiễm nặng trong khi cá trắm, cá chép cùng ao vẫn bình thường là chuyện chúng tôi gặp không ít.
Trùng mỏ neo cắm ở gốc vây và khoang miệng
Trùng mỏ neo là giáp xác ký sinh. Con cái trưởng thành cắm phần đầu hình mỏ neo sâu vào thịt cá, phần thân như một que nhỏ màu trắng xám thò ra ngoài, đuôi thường mang hai túi trứng. Trên cá mè, trùng hay bám ở gốc vây ngực, vây bụng và cả trong khoang miệng. Vị trí trong miệng dễ bị bỏ sót nếu chỉ nhìn ngoài thân. Quanh chỗ trùng cắm là một vòng loét đỏ, và đó chính là cửa cho Aeromonas và nấm xâm nhập sau đó.

Cá mè giống nhiễm trùng mỏ neo gầy rất nhanh. Nguyên nhân là cá vừa mất máu ở vết cắm, vừa bơi lọc kém nên ăn không đủ. Ở cá mè thương phẩm, trùng ít khi gây chết trực tiếp. Tuy vậy, cá đầy vết loét đỏ thì thương lái ép giá hoặc từ chối mua, nên thiệt hại vẫn rơi vào túi người nuôi.
Sán lá đơn chủ và giáp xác chân chèo trên mang
Khi lật nắp mang cá mè thấy mang nhợt, tơ mang sưng và dính nhớt, có những điểm trắng nhỏ, chúng tôi nghĩ ngay tới hai nhóm. Nhóm thứ nhất là sán lá đơn chủ thuộc giống Dactylogyrus. Trong giống này có những loài chỉ ký sinh trên cá mè. Sán dùng móc bám làm rách biểu mô mang, khiến cá thở khó dù nước không thiếu oxy. Nhóm thứ hai là giáp xác chân chèo thuộc giống Sinergasilus, loại chỉ ký sinh trên mang cá mè trắng và mè hoa. Con trưởng thành bám vào tơ mang và trông như những hạt trắng nhỏ khi soi bằng kính lúp.
Cá mè nhiễm ký sinh trùng mang có một biểu hiện dễ nhầm với thiếu oxy: cá nổi đầu và bơi chậm ven bờ. Điểm khác là cá nhiễm ký sinh trùng nổi cả vào buổi trưa nắng, khi oxy trong ao đang cao, và tình trạng kéo dài nhiều ngày chứ không chỉ lúc rạng sáng.
Trùng bánh xe ở giai đoạn ương cá mè giống
Ở ao ương cá mè hương, cá mè giống, trùng bánh xe là ký sinh trùng hay gây chết nhất. Cá nhiễm nặng tách đàn, bơi lờ đờ thành đám ven bờ, da và mang phủ một lớp nhớt trắng đục. Trùng bùng mạnh khi mật độ ương dày, nước ít thay và trời chuyển mùa. Ở giai đoạn này, soi nhớt da và mang dưới kính hiển vi là cách duy nhất để chắc chắn, vì bằng mắt thường không phân biệt được trùng bánh xe với trùng quả dưa hay sán lá.
Bệnh xuất huyết mùa xuân, mối lo của ao nuôi ghép miền Bắc
Cá mè được nuôi nhiều ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, nơi nước ao cuối đông, đầu xuân xuống khá thấp. Đây cũng là khoảng nhiệt độ của bệnh xuất huyết mùa xuân do virus SVC (Spring viraemia of carp virus). Hướng dẫn phòng chống bệnh nguy hiểm trên họ cá chép ban hành kèm Quyết định 108/QĐ-TSKN của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) nêu rõ:
- Cá mè trắng và cá mè hoa nằm trong danh sách loài cảm nhiễm, cùng với cá chép, cá diếc, cá trắm cỏ.
- Ổ dịch thường xuất hiện khi nước ở 11 – 17°C. Tỷ lệ chết ở cá trưởng thành giảm khi nước trên 22°C.
- Tỷ lệ chết có thể tới 70%, thường ở mức 1 – 40%. Cá giống và cá dưới 1 năm tuổi mẫn cảm nhất.
Bệnh có diễn tiến khá giống bệnh virus mùa xuân trên cá chép. Ban đầu cá giảm ăn, tụ đám ở tầng mặt hoặc ven bờ, da sẫm màu và xuất huyết lấm tấm ở da, mang, mắt. Về sau bụng chướng to, hậu môn chảy dịch, cá chết chìm. Với cá mè, cần nhớ rằng bệnh rơi vào đúng mùa cá mè ăn ít vì tảo nghèo, nên dấu hiệu giảm ăn hầu như không nhìn ra được. Người nuôi thường chỉ phát hiện khi thấy cá chết chìm, vớt lên thấy bụng chướng.
Bệnh do virus không có thuốc điều trị. Hướng dẫn của Cục yêu cầu lấy mẫu xét nghiệm PCR tại phòng thử nghiệm được chỉ định. Khi tỷ lệ chết trên 50% ở thể cấp tính, cơ sở phải báo cơ quan quản lý, ngừng cho ăn, không dùng thuốc, hóa chất và không xả nước ra ngoài cho tới khi có hướng dẫn. Cũng vì lẽ đó, khi cá mè chết cuối đông mà triệu chứng giống SVC, việc đầu tiên là lấy mẫu, chứ không phải tạt thuốc.
Thuốc trộn thức ăn không cứu được cá mè trong ao nuôi ghép
Đây là điểm khiến nhiều phác đồ chữa bệnh cá thất bại khi áp vào cá mè. Phần lớn thuốc trị bệnh cá đi qua đường ăn: kháng sinh trộn cám, thuốc trị ký sinh trùng dạng trộn, men tiêu hóa, vitamin. Cá trắm cỏ, cá chép, cá rô phi ăn cám viên nên nhận được thuốc. Cá mè thì không. Mè trắng chỉ lọc tảo, mè hoa chỉ lọc động vật phù du. Phần cám rã ra trong nước mà cá mè lọc phải là quá ít để đạt liều điều trị.
Khi đàn cá trong ao nuôi ghép bị Aeromonas, trộn kháng sinh florfenicol vào cám vẫn có ích cho cá trắm, cá chép, vì chúng thải ít mầm bệnh ra nước hơn. Cá mè chỉ được lợi gián tiếp từ việc đó. Muốn tác động trực tiếp lên cá mè, mọi biện pháp phải đi qua nước: sát khuẩn nước, cải thiện oxy, giảm chất hữu cơ, tắm cá giống trước khi thả. Với cá bố mẹ có giá trị ở trại giống, tiêm kháng sinh theo chỉ định của cán bộ thú y là lựa chọn mà nhiều trại vẫn làm.
Đi qua nước thì lại gặp vấn đề thứ hai: thuốc tạt xuống ao tác động lên cả nguồn thức ăn của cá mè. Hóa chất có tính diệt tảo làm mè trắng mất thức ăn và kéo theo tụt oxy vài ngày sau. Các thuốc trị ký sinh trùng nhóm diệt giáp xác, như hoạt chất diflubenzuron hay dùng để trị trùng mỏ neo, cũng diệt luôn giáp xác phù du là thức ăn của mè hoa. Cá trắm cỏ trong ao nuôi trắm cỏ ghép vẫn có cỏ để ăn, còn mè hoa sẽ đói tới khi nước gây lại được động vật phù du.
Vì thế, khi ao có cá mè, liều tạt phải được tính theo thể tích nước thực tế của cả ao, thay vì ước chừng theo diện tích. Sau khi tạt, phải theo dõi màu nước và oxy liên tục 2 – 3 ngày. Đó là thời gian tảo và phù du phục hồi, cũng là lúc cá mè dễ nổi đầu nhất.
Cách xử lý bệnh trên cá mè theo từng tình huống
Mỗi nhóm bệnh trên cá mè có điểm bắt đầu khác nhau, nên cách xử lý dưới đây đi theo những gì người nuôi nhìn thấy ngoài ao.
Khi cá mè nổi đầu, chết rộ lúc rạng sáng
Đây là tình huống cần làm ngay trong vài giờ. Bật toàn bộ quạt nước, máy sục khí, ưu tiên khu vực cá đang tụ. Ngừng cho các loài khác ăn trong ngày để giảm lượng oxy tiêu hao. Nếu có nguồn nước sạch thì cấp thêm nước mới vào tầng mặt. Khi oxy đã lên và cá trở lại bình thường, mới tính đến việc xử lý tảo bằng vi sinh như phần trên. Tuyệt đối không tạt hóa chất diệt tảo hay sát khuẩn trong lúc cá đang nổi đầu, vì tảo chết thêm sẽ đẩy oxy xuống sâu hơn.
Khi cá mè đỏ thân, xuất huyết sau đợt kéo lưới
Cá mè đỏ gốc vây, tróc vảy, chết rải rác vài ngày sau kéo lưới hoặc san ao là kịch bản điển hình của Aeromonas bám vào vết xây xát. Vì không trộn thuốc cho cá mè được, việc cần làm trước là giảm mật độ vi khuẩn trong nước. Muốn vậy cần chọn một chất sát khuẩn tạt thẳng xuống ao, tác dụng nhanh và có thời gian ngưng thuốc ngắn.
Green Bio thường dùng Vua Diệt Khuẩn cho tình huống này. Sản phẩm kết hợp glutaraldehyde (300.000 mg/lít) với BKC (benzalkonium chloride, 80.000 mg/lít), dùng để trị lở loét, đốm đỏ, xuất huyết và nấm mang ở cá. Khi cá đã có bệnh, liều là 1 lít cho 2.000 m³ nước.

Ví dụ, ao 5.000 m² sâu trung bình 1,6 m chứa khoảng 8.000 m³ nước, cần 4 lít. Pha loãng thuốc rồi tạt đều khắp ao vào lúc trời nắng, đồng thời chạy quạt hoặc sục khí. Sau 1 – 2 ngày, bổ sung lại men vi sinh. Thời gian ngưng thuốc là 3 ngày trước thu hoạch, khá thuận tiện với cá mè thường được bán rải rác. Riêng ao có cá mè, chúng tôi không đánh vào ngày âm u, và sáng hôm sau người nuôi nên ra ao sớm để xem tầng mặt.
Khi soi mang thấy ký sinh trùng
Ký sinh trùng mang và trùng mỏ neo cần xử lý theo vòng đời, thường phải lặp lại sau vài ngày vì thuốc không diệt được trứng. Với cá mè, khó nhất là chọn thuốc vừa trị được trùng vừa không làm mất thức ăn phù du, đồng thời tính đúng liều cho loài nhạy nhất trong ao. Liều tắm và tạt cụ thể của từng loại thuốc đã có trong các bài về từng loại ký sinh trùng ở trên.
Nếu người nuôi chưa chắc mình đang gặp loại trùng nào, có thể chụp ảnh mang và vây cá mè cận cảnh, hoặc ảnh dưới kính hiển vi nếu có, rồi gửi qua Hotline/Zalo 0982 266 640. Kỹ sư Green Bio sẽ đọc ảnh giúp và tính liều theo thể tích ao thực tế, có tính đến các loài nuôi ghép cùng ao.
Khi nghi bệnh virus vào cuối đông
Cá mè chết chìm, bụng chướng, xuất huyết lấm tấm khi nước ao còn lạnh là lúc phải lấy mẫu, không phải lúc dùng thuốc. Hãy lấy 5 – 10 con đang yếu nhưng còn sống, giữ lạnh và gửi tới phòng xét nghiệm của địa phương. Trong lúc chờ kết quả, giảm cho ăn với các loài khác, không xả nước ra kênh chung và không bán cá chạy. Nếu kết quả âm tính với virus, người nuôi xử lý theo hướng vi khuẩn như phần trên.
Những thời điểm trong năm ao cá mè dễ mắc bệnh
Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, lịch bệnh cá mè bám khá sát theo thời tiết:
| Thời điểm | Điều kiện ao | Nguy cơ chính trên cá mè | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Tháng 12 – 3 | Nước lạnh, tảo nghèo, cá ăn ít | Xuất huyết mùa xuân, nấm thủy mi trên vết xây xát | Hạn chế kéo lưới, san cá; cá chết bất thường thì lấy mẫu xét nghiệm |
| Tháng 3 – 5 | Nước ấm dần, nồm ẩm, thả giống, nuôi vỗ bố mẹ | Trùng bánh xe, sán lá ở cá giống; Aeromonas ở cá bố mẹ | Tắm cá giống trước khi thả, soi mang định kỳ ao ương |
| Tháng 5 – 9 | Nắng nóng, tảo dày, mưa giông bất chợt | Tảo tàn, thiếu oxy, trùng mỏ neo | Giữ tảo vừa phải bằng vi sinh, tăng quạt đêm, theo dõi rạng sáng |
| Tháng 9 – 11 | Giao mùa, nhiều đợt kéo lưới bán cá | Xuất huyết sau xây xát | Kéo lưới nhẹ tay, sát khuẩn nước sau mỗi đợt thu tỉa |
Các mốc này chỉ để tham khảo. Năm nào rét đậm muộn hoặc nắng nóng sớm thì nguy cơ dịch theo đúng thời tiết thực tế của năm đó.
Phòng bệnh cho cá mè từ khâu chọn giống đến lúc kéo lưới
Với cá mè, phòng bệnh hiệu quả nhất nằm ở hai khâu người nuôi hay xem nhẹ: con giống và cách kéo lưới. Cá mè giống nên chọn con đều cỡ, vảy bám chắc, không có que trùng ở gốc vây và trong miệng. Lật nắp mang vài con, mang phải hồng tươi, không có hạt trắng. Trước khi thả, tắm cá giống để loại bớt ký sinh trùng ngoài da. Đây là bước rẻ nhất mà cũng hiệu quả nhất, vì sau khi thả xuống ao nuôi ghép, việc trị ký sinh trùng cho riêng cá mè khó hơn nhiều.
Khi kéo lưới thu tỉa, nên kéo vào sáng sớm lúc trời mát, dùng lưới mắt nhỏ, mềm và kéo nhanh gọn để hạn chế cá mè nhảy, va đập. Sau mỗi đợt kéo lưới, sát khuẩn nước ao một lần ở liều phòng. Với Vua Diệt Khuẩn, liều phòng là 1 lít cho 3.000 – 4.000 m³ nước. Làm vậy giúp chặn các đợt Aeromonas nhân lên trên vết xây xát. Cá mè bị trầy da do kéo lưới vào mùa lạnh còn dễ bị nấm thủy mi mọc thành búi trắng như bông ngay trên vết trầy.
Mật độ cá mè trong ao nuôi ghép cũng cần cân đối với lượng tảo mà ao tạo ra được. Thả quá nhiều cá mè trong ao ít màu nước khiến cá đói, gầy, sức đề kháng giảm. Ngược lại, ao tảo dày mà ít cá mè thì tảo dễ tàn rộ. Màu nước xanh nõn chuối hoặc vàng nâu, độ trong khoảng 30 – 40 cm, là mức cá mè sống khỏe trong phần lớn ao nuôi ghép ở miền Bắc.
Câu hỏi thường gặp về bệnh trên cá mè
Cá mè chết rải rác mà trên thân không có vết gì là bị bệnh gì?
Cá mè chết rải rác, thân sạch thường do hai nguyên nhân. Nếu cá chết tập trung vào rạng sáng, thường là con to và trùng những ngày trời âm u hoặc sau mưa, nhiều khả năng là thiếu oxy cục bộ do tảo tàn. Nếu cá chết cả ban ngày, lật nắp mang thấy mang nhợt, nhiều nhớt hoặc có hạt trắng, cần nghĩ tới ký sinh trùng mang như sán lá đơn chủ hoặc giáp xác chân chèo. Nếu cá chết vào cuối đông, bụng chướng dù ngoài da sạch, nên lấy mẫu xét nghiệm virus.
Cá mè có sán lá gan không, ăn gỏi cá mè có an toàn không?
Cá mè trắng là một trong những loài cá nước ngọt nhiễm ấu trùng sán lá gan nhỏ khá cao. Khảo sát của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Huyền (Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia) trên Tạp chí Kiểm nghiệm và An toàn thực phẩm (2018) ghi nhận tỷ lệ nhiễm ở cá mè trắng là 70% tại Bắc Giang và 42,5% tại Bình Định. Ấu trùng nằm trong thịt cá, mắt thường không nhìn thấy, và cá vẫn khỏe mạnh bình thường. Vì vậy, cá mè chỉ an toàn khi đã nấu chín kỹ. Gỏi cá mè là món tiềm ẩn nguy cơ nhiễm sán lá gan cho người. Đây là vấn đề an toàn thực phẩm, không làm cá mè chết hay giảm năng suất ao nuôi. Nhóm ký sinh trùng gây hại cho chính con cá được tổng hợp trong bài các loại ký sinh trùng trên cá.
Cá mè hoa và cá mè trắng có mắc bệnh giống nhau không?
Hai loài có chung phần lớn tác nhân: Aeromonas, trùng mỏ neo, giáp xác chân chèo trên mang và virus SVC. Khác biệt lớn nhất nằm ở thức ăn. Mè trắng ăn tảo nên chịu thiệt nhiều hơn khi tảo tàn hoặc khi ao bị đánh hóa chất diệt tảo. Mè hoa ăn động vật phù du nên dễ đói sau các đợt tạt thuốc diệt giáp xác để trị trùng mỏ neo. Mè hoa đầu to, thân dày và giá bán cao hơn, nên khi mè hoa có dấu hiệu bệnh, người nuôi thường đầu tư xét nghiệm sớm hơn.
Ao nuôi ghép có cá mè thì có dùng thuốc diệt tảo được không?
Dùng được, nhưng chỉ khi tảo đã thật sự dày, có váng tảo lam độc và các biện pháp nhẹ hơn không còn tác dụng. Khi đó chỉ nên xử lý từng phần ao hoặc dùng liều thấp chia nhiều lần, tránh để tảo chết đồng loạt. Ngày xử lý phải là ngày nắng, quạt nước chạy liên tục từ chiều hôm đó tới sáng hôm sau. Đêm thứ nhất và thứ hai sau xử lý là lúc oxy dễ tụt nhất, cũng là lúc cá mè nổi đầu nhiều nhất. Với ao nuôi ghép, chúng tôi ưu tiên dùng vi sinh để kéo tảo giảm dần trong 5 – 7 ngày hơn là diệt nhanh trong một buổi.
Kết luận
Bệnh trên cá mè khác các loài cá ăn cám ở chỗ phần lớn dấu hiệu nằm ở tầng mặt, ở mang và ở màu nước, còn thuốc chỉ đến được cá mè qua đường nước. Nắm được ba điều này thì người nuôi phân biệt được cá chết vì tảo tàn với cá chết vì Aeromonas, ký sinh trùng hay virus, và chọn biện pháp không làm mất luôn thức ăn của cá mè.
Nếu ao nhà đang có cá mè nổi đầu, đỏ thân hoặc chết rải rác mà chưa rõ nguyên nhân, người nuôi có thể gọi Hotline 0982 266 640. Nên gửi kèm vài tấm ảnh cá chết (thân, mang, gốc vây), một đoạn video tầng mặt ao lúc sáng sớm, cùng diện tích, độ sâu và các loài đang nuôi ghép. Kỹ sư Green Bio sẽ cùng người nuôi khoanh vùng nguyên nhân, tính liều theo đúng thể tích ao và theo dõi tới khi cá ổn định.
