Thuốc thủy sản cho tôm
Thuốc thủy sản cho cá
Thuốc thủy sản cho lươn chạch ếchAo tôm bị sụp tảo là lúc phần lớn tảo trong ao chết cùng một lúc (người nuôi còn gọi là tảo tàn). Xác tảo bị vi khuẩn phân hủy, kéo oxy hòa tan xuống thấp, đẩy CO2 và khí độc lên chỉ sau một đêm. Ao trong veo hoặc đục vàng xám, bọt cuối gió lâu tan, rạng sáng tôm tấp mé bờ, và tôm lớn sau 60 ngày nuôi có thể chết rải rác ngay đêm đầu nếu quạt không đủ. Trong bài viết này, Green Bio sẽ giúp người nuôi nhận ra hiện tượng sụp tảo thuộc dạng nào, cần làm gì trong 72 giờ đầu và vì sao nhiều ao gây màu lại mãi không lên.
Khi tảo sụp, chuyện gì đang xảy ra dưới mặt nước?
Ban ngày, tảo vừa sinh oxy vừa hút đạm thừa trong ao. Khi tảo chết đồng loạt, cả hai việc đó dừng lại cùng lúc. Lượng xác tảo khổng lồ lại trở thành thức ăn cho vi khuẩn phân hủy. Vi khuẩn sinh sôi rất nhanh và tranh oxy với tôm, mạnh nhất từ nửa đêm đến rạng sáng. Đây là phần mà bài tổng quan về tảo trong ao nuôi tôm mới chỉ nhắc qua.
Theo dõi một đợt tảo chết hàng loạt, một nghiên cứu của Tiến sĩ Boyd đăng trên Weed Science ghi nhận CO2 và amoni trong nước tăng lên mức cao, còn pH giảm rõ sau khi tảo chết. Ngoài ao, chuỗi sự kiện này diễn ra theo thứ tự quen thuộc: oxy tụt trước, pH tụt theo, đạm tăng cao sau đó vài ngày. Nếu đáy ao bẩn thì khí độc H2S xuất hiện ở tầng đáy.
Chi tiết người nuôi ít để ý là khi pH tụt, phần NH3 độc giảm xuống, nhưng phần H2S độc lại tăng lên. Vì vậy, sau sụp tảo, ao đất đáy nhiều bùn đen thường nguy hiểm hơn ao bạt đã xi phông sạch, dù hai ao cùng mất màu nước như nhau.
6 hiện tượng sụp tảo hay gặp trong ao tôm
Cùng là mất màu nước, nhưng nguyên nhân khác nhau thì hướng xử lý khác nhau. Khi người nuôi gửi ảnh ao về, việc đầu tiên kỹ sư Green Bio hỏi luôn là “mấy ngày trước ao đã trải qua chuyện gì”.
| Dạng sụp tảo | Bối cảnh thường gặp | Dấu hiệu tại ao | Điều cần lo nhất |
|---|---|---|---|
| Sụp do âm u, mưa dầm | Sau 2-3 ngày liền thiếu nắng | Nước nhạt dần qua từng buổi sáng, pH chiều không lên | Thiếu oxy về đêm, pH và độ kiềm tụt |
| Sụp do tảo già | Ao dày tảo lâu ngày, giữa và cuối vụ, ít thay nước | Nước đang xanh đậm bỗng chuyển vàng xám, có cặn lợn cợn | Lượng xác tảo rất lớn, khí độc tăng mạnh |
| Sụp sau dùng hóa chất | Sau khi cắt tảo, diệt khuẩn hoặc diệt tạp bằng hóa chất | Nước đổi màu trong 12-24 giờ sau khi tạt | Oxy tụt ngay đêm đầu, vi sinh có lợi cũng bị diệt |
| Sụp do động vật phù du ăn tảo | Ao mới gây màu, nước cấp từ kênh vào | Nước trong dần nhưng tôm vẫn ăn khá, soi ly nước thấy nhiều chấm nhỏ bơi | Gây màu lại không lên nếu chưa xử lý nguyên nhân |
| Tảo lam sụp váng | Ao từng có váng xanh, nắng gắt | Váng xanh chuyển trắng xám, mùi tanh hắc, gom thành mảng cuối gió | Độc tố tảo lam và nguy cơ tảo lam quay lại |
| Mưa trên ao phèn | Mưa đầu mùa, bờ ao đất phèn | Nước trong xanh lơ, pH tụt sâu, có thể thấy váng vàng ở mé bờ | Phèn kéo tảo lắng xuống đáy, tôm sốc pH |
Dạng thứ tư hay bị bỏ qua nhất. Khi nghiên cứu ao nuôi giàu dinh dưỡng, Tiến sĩ Krom và cộng sự cho rằng các lần tảo khuê sụp liên tiếp nhiều khả năng do sinh vật đơn bào có roi ăn tảo, chứ không đơn thuần do ao thiếu dinh dưỡng.
Cách kiểm tra rất đơn giản: múc nước ao vào ly thủy tinh trong, để trước nền tối, soi ngược sáng chừng một phút. Thấy nhiều chấm trắng li ti bơi giật cục thì nhiều khả năng giáp xác nhỏ hoặc luân trùng đang “ăn” màu nước ao. Trường hợp này mà tiếp tục bón phân gây màu thì tảo vừa lên lại bị ăn hết.
Với dạng cuối, việc cần làm trước là xử lý phèn. Cách làm có trong bài cách hạ phèn trong ao nuôi tôm. Gây màu khi pH còn thấp chỉ làm tốn thêm tiền.
Cần kiểm tra những chỉ số nào để biết ao sắp sụp tảo?
Nhiều ao chỉ phát hiện sụp tảo khi nước đã trong veo. Thật ra chỉ số thường báo trước từ 12 đến 24 giờ. Người nuôi chỉ cần đo đúng giờ và so với chính ao mình mấy ngày trước, không cần so với ao bên cạnh.
| Chỉ số | Ao đang ổn | Dấu hiệu sắp hoặc đang sụp tảo |
|---|---|---|
| pH sáng (5-6 giờ) và chiều (14-15 giờ) | Sáng khoảng 7,5-8, chiều không quá 8,5; chênh lệch không quá 0,5 | Chiều đang nắng mà pH gần bằng buổi sáng, hoặc pH sáng tụt dần qua từng ngày |
| Oxy hòa tan lúc 4-5 giờ sáng | Từ 4 mg/L trở lên, tốt nhất 5 mg/L | Sáng sau thấp hơn sáng trước rõ rệt dù quạt chạy như cũ |
| Độ trong (đĩa Secchi) | 30-40 cm | Tăng nhanh bất thường trong một ngày, hoặc giảm sâu kèm nước đục vàng xám |
| Bọt cuối hướng quạt | Trắng, tan nhanh | Vàng nâu, dính, lâu tan, có mùi tanh |
Nhìn tôm cũng biết được nhiều điều. Khi oxy bắt đầu thiếu, tôm thường tập trung dọc mé bờ cuối hướng gió và gần cánh quạt vào khoảng 3-5 giờ sáng. Sàng ăn cữ sáng hôm đó hụt rõ. Nếu chỉ một vài con nổi đầu thì có thể do sức khỏe riêng của con đó. Nhưng nếu cả đàn cùng dạt về một hướng thì gần như chắc chắn ao đang thiếu oxy. Ngưỡng oxy chi tiết cho từng giai đoạn nuôi có trong bài oxy hòa tan trong ao tôm.
Cỡ tôm cũng quyết định mức rủi ro. Tôm dưới 30 ngày nuôi có sinh khối nhỏ nên thường qua được một đêm sụp tảo nếu quạt đủ. Ao tôm từ 60 ngày trở lên, mật độ dày, thì một đêm oxy tụt dưới 3 mg/L đã đủ để thiệt hại.
Cần làm gì sau khi ảo sụp tảo trong ngày đầu tiên?
Câu hỏi người nuôi gọi hotline nhiều nhất là “có cần thay nước ngay không”. Câu trả lời ngắn gọn: trong đêm đầu, việc quan trọng nhất là giữ oxy, chưa phải thay nước hay tạt thuốc.
- Chạy hết quạt và sục khí đáy suốt đêm: Nếu có máy đo, đo oxy lúc 22 giờ, 2 giờ và 4 giờ sáng. Khi oxy xuống dưới 3 mg/L mà quạt đã chạy tối đa thì dùng thêm oxy viên rải ở khu tôm tập trung.
- Giảm khoảng 50% thức ăn hoặc bỏ cữ chiều tối: Thức ăn tôm không ăn hết sẽ cộng thêm vào lượng chất hữu cơ đang phân hủy.
- Không đánh hóa chất diệt khuẩn, không cắt tảo thêm, không bón phân gây màu. Lúc này mọi thứ làm chết thêm sinh vật trong ao đều làm oxy tụt sâu hơn.
- Không tạt vôi nóng (CaO): pH tụt sau sụp tảo chủ yếu do CO2 tăng. Nếu độ kiềm thấp, nên dùng CaCO3 hoặc dolomite để giữ kiềm và đệm pH. Cách chọn loại và liều có trong bài vôi thủy sản.
- Chỉ thay nước khi ao lắng sạch và đã ổn định: Nước kênh đang nở tảo hoặc vừa có mưa thì cấp vào chỉ thêm rủi ro. Nếu thay, mỗi lần chỉ khoảng 20-30% và cấp từ từ.
Riêng dạng sụp do hóa chất, đêm đầu là đêm nguy hiểm nhất. Nên mở hết quạt ngay từ chiều, trước khi trời tối, chứ đừng đợi đến khi thấy tôm tấp bờ.
Dọn xác tảo và kéo khí độc xuống trong ngày thứ 2 và thứ 3
Khi oxy đã qua được đêm đầu, việc tiếp theo là xử lý khối xác tảo đang lắng dần xuống đáy. Để càng lâu, xác tảo càng phân hủy thành bùn đen và sinh khí độc ở tầng đáy, đúng chỗ tôm sống.
Buổi sáng, cho quạt chạy để gom xác tảo và bọt về góc cuối gió rồi vớt bỏ. Ao bạt có rốn thì xi phông đáy ao ngay trong ngày thứ hai, vì xác tảo lắng ở rốn rất nhanh. Ao đất không xi phông được thì bắt buộc phải nhờ vi sinh phân giải.
Xác tảo giàu đạm. Vì vậy, men vi sinh chỉ có Bacillus sẽ chạy chậm hơn loại có thêm enzyme cắt đạm (protease). Đây là lý do kỹ sư Green Bio hay khuyên dùng Bio Enzym cho giai đoạn này. Sản phẩm có Bacillus subtilis kèm protease, giúp phân hủy xác tảo, mùn bã đáy ao và giảm NH3, NO2. Để làm sạch đáy và giảm khí độc, dùng 250 g cho 3.000 m³ nước. Hòa với khoảng 50 lít nước sạch rồi tạt vào sáng sớm hoặc chiều mát khi quạt đang chạy. Bio Enzym phải cách hóa chất diệt khuẩn ít nhất 24 giờ trước và sau khi tạt, nên nếu ao vừa bị sụp do hóa chất thì phải chờ đủ thời gian này.
Từ ngày thứ ba đến ngày thứ năm, người nuôi nên đo NO2 hằng ngày. Đạm từ xác tảo được vi khuẩn chuyển lần lượt từ amoni sang nitrit, nên NO2 thường tăng muộn hơn NH3 vài ngày. Nhiều ao qua được đêm đầu nhưng tôm lại yếu dần ở tuần sau vì lý do này. Cơ chế chuyển hóa được giải thích kỹ trong bài chu trình nitơ trong ao. Ao đất có mùi trứng thối khi khuấy bùn đáy thì cần xem thêm cách xử lý khí độc H2S.
Vì sao gây màu lại màu nước sau khi ao sụp tảo?
“Tạt men gây màu ba lần mà nước vẫn trong” là chuyện kỹ sư Green Bio nghe rất thường xuyên. Phần lớn trường hợp rơi vào một trong bốn nguyên nhân sau:
- Gây màu quá sớm: Ngày thứ hai trời còn âm u, khí độc còn cao, tảo mới chưa thể phát triển.
- Bón thêm lân trong khi xác tảo vừa trả lại rất nhiều lân vào nước: Ao dư lân, thiếu cân đối với đạm rất dễ chuyển sang tảo lam chứ không lên tảo khuê như mong muốn.
- Động vật phù du vẫn còn nhiều: Soi ly nước như đã nói ở trên để kiểm tra trước khi gây màu.
- Tạt vi sinh quá gần với thời gian tạt vôi, khoáng hoặc chlorine: Vi sinh bị diệt hoặc mất tác dụng trước khi kịp làm việc.
Với ao nước lợ, mục tiêu khi gây màu lại là kéo tảo khuê lên trước khi tảo xấu chiếm chỗ. Ao nước ngọt hoặc độ mặn thấp thì giữ tảo lục ở mật độ vừa phải. Thời điểm bắt đầu là buổi sáng đầu tiên có nắng, sau khi NH3 đã giảm. Lúc này, men vi sinh ủ với mật rỉ đường cho kết quả ổn định hơn phân hóa học. Bio Clear được ủ theo cách này và tạt vào khoảng 9-10 giờ sáng khi trời nắng. Cách ủ và liều định kỳ đã có trên trang sản phẩm, người nuôi chỉ cần chú ý giữ đúng giờ tạt có nắng. Các mức màu nước chuẩn cho từng loại ao xem trong bài màu nước ao nuôi tôm.
Nếu 3-5 ngày sau thấy nước chuyển xanh đậm và có váng, tảo lam đang quay lại. Lúc đó cần chuyển sang hướng cạnh tranh dinh dưỡng với tảo lam vào ban đêm. Bio 102 có Bacillus subtilis và B. licheniformis, tạt lúc 22-24 giờ khi quạt đang chạy. Khi tảo dày, dùng 1 gói cho 1.600-2.000 m³ nước, tạt liên tục 2 đêm rồi đánh giá lại.
Tôm thường gặp bệnh gì sau khi sụp tảo?
Sau đợt sụp tảo, tôm trong ao như vừa qua một cơn sốc: thiếu oxy, gặp khí độc, ăn phải xác tảo. Hậu quả thường không lộ ra ngay mà xuất hiện sau 5-10 ngày.
- Mang đen, mang bẩn: Xác tảo và chất lơ lửng bám vào mang. Cần phân biệt với các nguyên nhân khác gây tôm bị đen mang trước khi dùng thuốc.
- Phân lỏng, phân trắng: Tôm ăn phải xác tảo, nhất là tảo lam đang tàn, dễ bị rối loạn đường ruột. Nếu sàng ăn có phân trắng nổi thì xem hướng dẫn điều trị tôm bị phân trắng.
- Vibrio tăng: Môi trường nhiều chất hữu cơ và ít tảo cạnh tranh là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn này. Ao có tiền sử bệnh nên gửi mẫu kiểm tra mật độ Vibrio trong tuần đầu sau sụp tảo.
Thức ăn nên tăng dần lại trong 2-3 ngày theo lượng tôm ăn hết trên sàng, không trả về mức cũ ngay sáng hôm sau. Chỉ cần sàng ăn sạch trong khoảng thời gian bình thường là có thể tăng thêm.
Cách giữ ao không sụp tảo cho đến cuối vụ
Một ao đã sụp tảo một lần thì dễ sụp lại, vì gốc của vấn đề thường vẫn còn: tảo quá dày, đáy quá bẩn hoặc độ kiềm thấp. Phòng sụp tảo là quản lý ba yếu tố này trước khi thời tiết xấu đến.
- Không để tảo quá dày: Độ trong xuống dưới khoảng 25 cm thì thay nước bớt hoặc giảm dinh dưỡng, đừng đợi tảo già rồi tự sụp.
- Chạy quạt cả buổi trưa vào những ngày nắng gắt: Ao không có gió dễ tách thành lớp nước nóng ở trên, lớp nước nghèo oxy ở dưới. Khi chiều tối hai lớp đảo nhau, tảo và tôm cùng bị sốc. Cách bố trí quạt để nước đảo đều có trong bài quạt nuôi tôm.
- Xem trước dự báo thời tiết: Trước chuỗi 2-3 ngày âm u, giảm bớt thức ăn và chuẩn bị oxy dự phòng từ sớm.
- Giữ độ kiềm ổn định, nhất là mùa mưa: Ao độ kiềm thấp thì pH dao động mạnh, tảo dễ tàn sau mỗi trận mưa. Xem thêm cách kiểm soát độ kiềm mùa mưa.
- Hạn chế cắt tảo bằng hóa chất giữa vụ: Nếu bắt buộc phải dùng, chỉ cắt một phần, vào buổi sáng, quạt chạy tối đa, và chuẩn bị sẵn vi sinh để dọn xác tảo sau 24-48 giờ.
Câu hỏi thường gặp về hiện tượng sụp tảo
Ao bạt và ao đất bị sụp tảo có khác nhau không?
Có. Ao bạt nước ít đệm nên tảo sụp nhanh và pH dao động mạnh hơn. Bù lại, ao bạt xi phông được nên dọn xác tảo nhanh. Ao đất sụp chậm hơn, nhưng xác tảo lắng vào bùn sinh H2S nên khí độc ở đáy kéo dài hơn. Vì vậy, ao đất cần dùng vi sinh xử lý đáy lâu hơn vài ngày.
Tôm vừa thả dưới 20 ngày bị sụp tảo có nguy hiểm không?
Ít rủi ro chết do thiếu oxy hơn tôm lớn, nhưng tôm nhỏ chịu sốc pH và nhiệt độ kém. Nước quá trong còn làm tôm nhỏ bị nắng chiếu thẳng xuống, giảm ăn. Nên ưu tiên giữ kiềm, gây màu lại sớm khi trời có nắng và chưa cần thay nhiều nước.
Ao tôm bị sụp tảo có tự lên màu lại được không?
Có thể, nếu nguyên nhân là trời âm u và sau đó trời nắng lại, độ kiềm vẫn ổn. Khi đó tảo thường tự phục hồi dần. Nhưng trong lúc chờ tảo lên, oxy và khí độc vẫn là mối nguy, nên vẫn phải chạy quạt và dọn xác tảo. Còn nếu ao sụp do động vật phù du ăn tảo hoặc do mưa trên ao phèn, tảo gần như không tự lên lại được. Phải xử lý nguyên nhân trước rồi mới gây màu.
Có nên tạt khoáng ngay khi ao vừa sụp tảo?
Không cần làm trong đêm đầu. Lúc này việc quan trọng nhất là giữ oxy. Khoáng nên bù vào buổi sáng sau khi ao đã qua đêm nguy hiểm, nhất là với ao vừa thay nước hoặc tôm đang lột xác. Khoáng phải tạt cách men vi sinh ít nhất 12 giờ để không làm giảm tác dụng của vi sinh.
Kết luận
Ao tôm bị sụp tảo không đáng sợ bằng việc xử lý sai dạng sụp. Ao sụp do âm u cần giữ oxy và kiềm. Ao sụp do tảo già cần dọn xác tảo nhanh. Ao bị động vật phù du ăn tảo cần xử lý nguyên nhân trước khi gây màu, còn ao phèn phải hạ phèn trước. Qua được đêm đầu, kiểm soát được khí độc từ ngày thứ ba đến ngày thứ năm và gây màu lại đúng lúc thì phần lớn ao vẫn giữ được tôm.
Nếu ao đang có dấu hiệu sụp tảo, người nuôi hãy chụp ảnh mặt nước, ly nước soi ngược sáng, sàng ăn và gửi kèm pH sáng chiều, oxy, độ kiềm, ngày nuôi, cỡ tôm. Hoặc gọi Hotline 0982 266 640 để kỹ sư Green Bio cùng đọc tình trạng ao và tính liều theo đúng thể tích nước thực tế. Khi cần chuẩn bị sẵn vi sinh xử lý nước, người nuôi có thể tham khảo nhóm chế phẩm xử lý nước ao tôm hoặc đặt Bio Enzym để dọn đáy sau sụp tảo.
