Chế phẩm cho tôm
Chế phẩm cho cá
Chế phẩm cho vật nuôi khácGan thận mủ trên cá tra là một trong những bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm, có thể gây hao hụt nhanh nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Bệnh do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra, chủ yếu tấn công gan, thận và tỳ tạng, làm xuất hiện các đốm trắng đặc trưng và gây tổn thương nghiêm trọng đến cơ quan nội tạng. Khi bệnh bùng phát trong giai đoạn cá đang tăng trưởng, người nuôi không chỉ đối mặt với tỷ lệ chết tăng mà còn phát sinh thêm chi phí thức ăn, thuốc xử lý và công chăm sóc.
Vậy làm sao nhận biết sớm gan thận mủ, phân biệt đúng dấu hiệu và xử lý ao theo hướng hiệu quả? Green Bio sẽ cùng bà con đi từ dấu hiệu nhận biết đến hướng xử lý thực tế tại ao.
Bệnh gan thận mủ là gì?
Bệnh gan thận mủ (còn gọi là bệnh mủ gan, tên khoa học quốc tế là Enteric Septicemia of Catfish, viết tắt ESC) do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra. Đây là vi khuẩn Gram âm, hình que, kích thước khoảng 2 – 3 μm, mọc chậm trong phòng thí nghiệm, phải 36 – 48 giờ mới lên khuẩn lạc.
Điều làm bà con đau đầu là mầm bệnh này rất bền trong ao. Theo tài liệu của Khoa Thủy sản Học viện Nông nghiệp Việt Nam, vi khuẩn sống được trong bùn tới khoảng 95 ngày ở 25°C. Tài liệu quốc tế ghi nhận thời gian sống 3 – 4 tháng trong nước ao, bùn và thực vật thủy sinh. Nghĩa là ao vừa thu hoạch xong mà không cải tạo kỹ thì mầm bệnh vẫn còn đó chờ đợt cá giống mới.
Mầm bệnh đi vào cá theo nhiều đường: qua mũi, mang, vết xây xát do thao tác kéo lưới, chuyển cá, hoặc qua đường tiêu hóa khi cá ăn phải thức ăn, phân, xác cá bệnh. Cá tra bị nhiễm từ giai đoạn rất sớm, có ghi nhận từ khoảng 10 ngày tuổi (cỡ 5 g), và cá nhỏ thường chết nhiều hơn cá lớn.
Xem thêm: Vi khuẩn Edwardsiella là gì?
Vì sao bệnh gan thận mủ hay bùng phát vào mùa mưa lũ?
Bệnh hay bùng vào giai đoạn mưa nhiều, nhiệt độ nước xuống thấp và dao động mạnh. Các nguồn kỹ thuật ghi nhận khoảng nhiệt độ thuận lợi cho bệnh phát là 18 – 28°C (tài liệu ENACA và Khoa Thủy sản VNUA). Ở ĐBSCL, thời điểm này thường rơi vào mùa mưa lũ kéo dài sang đầu mùa khô, khoảng tháng 6 đến tháng 12, lúc oxy hòa tan trong nước thấp.
Căn cứ vào cơ chế bệnh, có thể hiểu đơn giản như sau: mưa lớn làm nước ao đục, pH và độ kiềm tụt, nhiệt độ lên xuống thất thường. Cá bị sốc, sức đề kháng giảm, gan thận yếu đi, vi khuẩn sẵn có trong bùn nước tranh thủ tấn công. Vì vậy, bà con đừng chờ cá chết mới lo. Những ngày trời chuyển mùa, cần xem lại nước ao, khẩu phần ăn và sức khỏe đàn cá trước một bước.
Xem thêm: Ngưỡng Oxy hòa tan trong ao nuôi tôm cá
Cá tra bị gan thận mủ có dấu hiệu gì để nhận biết sớm?
Nhận biết bệnh muộn một ngày là thêm một ngày cá chết. Bà con nên quan sát ở hai mức: bên ngoài thân cá và khi mổ kiểm tra.
Dấu hiệu bên ngoài ao
Ở mức nhẹ, cá gần như bình thường, chỉ thấy mắt hơi lồi. Khi bệnh nặng lên, cá bỏ ăn, bơi lờ đờ trên mặt nước hoặc bơi xoay tròn, màu sắc nhợt nhạt, xuất huyết dưới da và gốc vây, bụng chướng do tích dịch, một số con có vết loét nông ở hông và đầu.
Dấu hiệu khi mổ cá
Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất: gan, thận, tỳ tạng có nhiều đốm trắng kích thước khoảng 1 – 3 mm như hạt mủ, phân bố dày đặc. Trong xoang bụng thường có dịch, gan có thể xuất huyết, các cơ quan mềm và nhão.
| Mức độ | Biểu hiện ngoài ao | Biểu hiện khi mổ | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Nhẹ | Mắt hơi lồi, ăn giảm nhẹ | Ít đốm trắng trên thận, tỳ tạng | Giảm ăn, xử lý nước, bổ gan, theo dõi 2 – 3 ngày |
| Trung bình | Bỏ ăn từng đợt, lờ đờ, xuất huyết vây | Đốm trắng lan sang gan | Xử lý môi trường, hỗ trợ đường ruột và gan, nhờ kỹ sư kiểm tra |
| Nặng | Bỏ ăn, nổi đầu, bụng chướng, chết rải rác tăng dần | Đốm trắng dày đặc gan thận tỳ tạng | Cần kháng sinh đúng danh mục kèm xử lý toàn ao |
Bệnh gan thận mủ có dễ nhầm với bệnh nào khác không?
Có, và nhầm là mất thời gian quý. Cá tra bỏ ăn, xuất huyết còn có thể do vi khuẩn Aeromonas (bệnh xuất huyết), ký sinh trùng hoặc do môi trường xấu như khí độc NH3, NO2 cao. Nếu dùng thuốc cho bệnh này mà cá mắc bệnh kia thì vừa tốn tiền vừa làm cá yếu thêm. Cách phân biệt chắc chắn nhất là mổ kiểm tra đốm trắng ở gan thận và nếu có điều kiện thì gửi mẫu phân lập vi khuẩn. Bà con có thể gửi hình ảnh cá bệnh, thông số nước cho kỹ sư Green Bio để đối chiếu trước khi quyết định dùng thuốc.
Xem thêm: Cách xử lý khí độc NH3 trong ao nuôi
Thông số môi trường nào cần giữ để cá tra ít mắc gan thận mủ?
Thay vì chờ có bệnh mới chữa, bà con nên giữ nước ao trong khoảng ổn định và đo đều. Các mốc dưới đây là ngưỡng tham khảo phổ biến trong nuôi cá tra, bà con điều chỉnh theo hướng dẫn của kỹ sư tại vùng nuôi của mình.
| Chỉ tiêu | Mức tham khảo | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Nhiệt độ nước | 26 – 30°C là thuận lợi cho cá lớn | Dưới 28°C cá dễ sốc, bệnh dễ phát |
| pH | 7,0 – 8,5 | Sáng chiều lệch quá 0,5 đơn vị là cần xử lý |
| Oxy hòa tan (DO) | Trên 4 mg/L | Mùa mưa cần tăng quạt nước, sục khí |
| NH3 | Dưới 0,1 mg/L | Cao làm tổn thương mang và gan |
| NO2 | Dưới 0,5 mg/L | Cao làm cá giảm ăn, dễ nhiễm khuẩn |
| Thay nước | Theo chu kỳ, tránh thay đột ngột | Nước mưa, nước lũ cần xử lý trước khi cấp |
Xử lý cá tra bị gan thận mủ như thế nào cho đúng?
Trị bệnh phải đi theo thứ tự: cứu môi trường, giữ đường ruột và gan, rồi mới tính đến thuốc đặc trị. Làm ngược thứ tự dễ khiến cá yếu thêm, ao càng thêm xấu.
Bước 1: Giảm sốc và cắt nguồn lây
- Giảm 30 – 50% lượng thức ăn, cá bỏ ăn nhiều thì tạm ngưng cho ăn 1 – 2 ngày.
- Vớt cá chết, không để cá chết trôi nổi hay chôn gần ao, vì cá chết là nguồn lây rất mạnh.
- Không đánh bắt, kéo lưới, san cá lúc đang có bệnh vì làm xây xát, tạo đường xâm nhập cho vi khuẩn.
- Xử lý nước bằng sát khuẩn phù hợp, kết hợp vi sinh xử lý đáy để giảm khí độc.
Bước 2: Hỗ trợ gan thận và đường ruột
Cá bị gan thận mủ tổn thương gan rất nặng, nên bổ sung thảo dược hỗ trợ gan, vitamin C và men vi sinh đường ruột trộn vào thức ăn giúp cá hồi phục và ăn lại nhanh hơn. Đây là lớp bảo vệ thứ hai và thứ ba trong quy trình bảo vệ toàn diện 3 lớp (môi trường, đường ruột, gan tụy) mà Green Bio áp dụng cho ao nuôi.
Bước 3: Dùng kháng sinh khi bệnh đã nặng
Với ca bệnh nặng, nhiều tài liệu kỹ thuật nêu hướng dùng florfenicol (thuốc nằm trong nhóm được phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản) với liều tham khảo 10 mg/kg thể trọng cá mỗi ngày, trộn vào thức ăn trong 7 – 10 ngày, sau đó phải ngừng thuốc đủ thời gian theo hướng dẫn trên nhãn trước khi thu hoạch. Một số tài liệu khác cho biết bà con dùng cefuroxime hoặc các nhóm khác tùy hướng dẫn của đơn vị sản xuất.
Bà con cần nhớ ba điều khi dùng kháng sinh:
- Chỉ dùng thuốc nằm trong danh mục cho phép của Cục Thú y, tuyệt đối không dùng chất cấm.
- Nghiên cứu tại ĐBSCL đã ghi nhận vi khuẩn E. ictaluri trên cá tra có hiện tượng kháng nhiều loại kháng sinh, nên dùng bừa, dùng thiếu liều hay dùng kéo dài đều làm bệnh khó trị hơn.
- Khi cá đã mắc bệnh thì phải xử lý cả đàn cá trong ao, không chỉ những con biểu hiện rõ.
Nếu chưa chắc chọn thuốc nào, bà con hãy gửi tình trạng ao cho kỹ sư Green Bio để được tư vấn liều lượng phù hợp trọng lượng cá và tình trạng ao, không tự ý tăng liều.
Cách phòng bệnh gan thận mủ trên cá tra từ đầu vụ là gì?
Phòng bệnh luôn rẻ hơn chữa bệnh. Bà con nên làm đều ba nhóm việc dưới đây.
Cải tạo ao và chọn giống
Sau mỗi vụ, cần nạo vét bùn đáy, phơi ao, rải vôi và xử lý nước kỹ trước khi thả giống. Mầm bệnh sống lâu trong bùn nên bước này không thể làm qua loa. Chọn cá giống khỏe, đồng cỡ, có nguồn gốc rõ ràng, thả với mật độ hợp lý để cá ít bị stress.
Quản lý thức ăn và nước
Cho ăn vừa đủ, tránh dư thừa làm đáy ao nhiều chất hữu cơ. Định kỳ 10 – 15 ngày xử lý nước bằng vôi nông nghiệp hoặc chế phẩm sát khuẩn chuyên dụng, kết hợp vi sinh xử lý đáy. Mùa mưa lũ cần tăng cường sục khí và theo dõi pH mỗi ngày.
Xem thêm: pH nuôi tôm cá bao nhiêu là chuẩn? Cách đo và xử lý pH
Tăng đề kháng cho cá
Bổ sung vitamin C, khoáng, men vi sinh và thảo dược bổ gan vào khẩu phần theo chu kỳ, nhất là trước khi giao mùa. Cá có gan khỏe, ruột khỏe thì ít bị mầm bệnh đi vào trong cơ thể.
Về vắc xin, tài liệu của Khoa Thủy sản VNUA cho biết vắc xin phòng bệnh này có ở nước ngoài nhưng chưa phổ biến tại Việt Nam, nên hiện nay việc quản lý ao và tăng đề kháng vẫn là lá chắn chính.
Bactomar và Vua Diệt Khuẩn: cặp đôi xử lý gan thận mủ trên cá tra
Cá tra đã lộ dấu hiệu gan thận mủ thì bà con phải đánh vào hai chỗ cùng lúc: diệt vi khuẩn Edwardsiella ictaluri đang ở trong người cá, và làm sạch nguồn mầm bệnh trong nước ao. Chỉ làm một trong hai thì bệnh dễ tái đi tái lại. Giải pháp sinh học cùng công nghệ độc quyền từ Green Bio, dưới sự đồng hành sát sao của đội ngũ kỹ sư, giúp bà con xử lý tận gốc mầm bệnh và an tâm đón vụ mùa bội thu. Hai sản phẩm được dùng phối hợp là Bactomar và Vua Diệt Khuẩn.
Bactomar: Kháng sinh đặc trị gan thận mủ, xuất huyết trên cá tra
Bactomar là kháng sinh thế hệ mới của Green Bio, thuộc nhóm phenicol nằm trong danh mục được phép dùng trong nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam (số đăng ký DN.TS14-09).
- Thành phần: Florfenicol 200 g/lít.
- Dùng cho bệnh gì: xuất huyết đường ruột trên cá tra, cá basa, cá rô phi do Edwardsiella ictaluri; bệnh gan thận mủ có đốm trắng trên nội tạng; bệnh xuất huyết do Aeromonas ở cá nước ngọt.
- Liều dùng theo nhãn: 1 ml cho 20 kg trọng lượng cá mỗi ngày (hoặc 1 ml cho 1 – 1,2 kg thức ăn), dùng liên tục 5 – 7 ngày.
- Cách dùng: pha với nước, trộn đều vào thức ăn, để 5 – 10 phút cho thuốc thấm rồi mới cho cá ăn.
- Thời gian ngừng thuốc: 12 ngày trước khi thu hoạch, để bảo đảm không tồn dư kháng sinh, đạt chuẩn xuất khẩu.
- Quy cách: chai 200 ml, bảo quản nơi khô ráo, tránh nắng, nhiệt độ không quá 30°C.
Vua Diệt Khuẩn: Xử lý nước ao, cắt nguồn lây
Vua Diệt Khuẩn là chế phẩm sát khuẩn nước, giúp giảm mật độ vi khuẩn gây bệnh trong ao, hỗ trợ khi cá bị lở loét, đốm đỏ, nấm mang, thối vây, tuột nhớt.
- Thành phần (mỗi lít): Glutaraldehyde tối thiểu 300.000 mg, Benzalkonium chloride tối thiểu 80.000 mg.
- Xử lý ao trước khi thả: 1 lít cho 3.000 m³ nước, làm trước khi thả giống 3 ngày.
- Định kỳ phòng bệnh: 1 lít cho 3.000 – 4.000 m³ nước, 15 ngày một lần.
- Khi ao đang có bệnh: 1 lít cho 2.000 m³ nước.
- Cách dùng: pha với nước, tạt đều khắp ao vào lúc trời nắng, bật quạt nước trong lúc tạt.
- Thời gian ngừng thuốc: 3 ngày trước khi thu hoạch. Quy cách chai 1 lít.
Trước và trong lúc dùng thuốc, bà con giảm 30 – 50% thức ăn, vớt cá chết và giữ oxy trong ao đủ để cá hấp thu thuốc tốt. Cá bỏ ăn hoàn toàn thì thuốc trộn ăn sẽ không vào được cá, bà con nên gọi kỹ sư Green Bio để được chỉ cách xử lý.
Câu hỏi thường gặp về bệnh gan thận mủ trên cá tra
Bệnh gan thận mủ trên cá tra có tự khỏi không?
Không. Cá đã nhiễm khuẩn nếu không xử lý sẽ chết tăng dần, đặc biệt ở cá nhỏ. Cần xử lý cả môi trường lẫn đàn cá.
Cá tra bị gan thận mủ có ăn được không?
Không nên thu hoạch bán khi cá đang bệnh hoặc đang dùng thuốc. Cần ngừng thuốc đủ thời gian theo nhãn để đảm bảo an toàn thực phẩm và đạt yêu cầu nhà máy.
Cá tra bị gan thận mủ chết sau bao lâu?
Tùy mức độ nhiễm, kích cỡ cá và điều kiện nước. Cá nhỏ chết nhanh hơn, ở ca nặng có thể chết rải rác tăng dần trong vài ngày. Vì vậy càng phát hiện sớm càng cứu được nhiều cá.
Có thể phòng gan thận mủ chỉ bằng thuốc không?
Không đủ. Phải kết hợp cải tạo ao, quản lý nước, thức ăn và tăng đề kháng cho cá.
Lời kết
Gan thận mủ là bệnh có thể gây thiệt hại lớn nếu phát hiện muộn hoặc xử lý sai hướng. Bà con cần ưu tiên ổn định môi trường ao, hỗ trợ đường ruột, gan thận và chỉ sử dụng kháng sinh khi thật sự cần thiết, đúng loại và đúng liều. Đặc biệt, cải tạo ao kỹ sau vụ nuôi là bước quan trọng để hạn chế mầm bệnh tồn lưu trong bùn đáy.
Nếu ao cá đang có dấu hiệu bỏ ăn, bụng chướng, bơi lờ đờ hoặc chết rải rác, đừng để bệnh lan rộng mới xử lý. Gọi Hotline 0982 266 640 hoặc gửi hình ảnh cá cùng các chỉ số nước cho kỹ sư Green Bio để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ hướng xử lý phù hợp với tình trạng thực tế của ao.
