Bệnh trên cá trê thường chia thành bốn nhóm: bệnh do vi khuẩn (gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri, xuất huyết và lở loét do Aeromonas hydrophila, treo râu do Flavobacterium columnare), bệnh ký sinh trùng da và mang ở cá giống, bệnh dinh dưỡng như nứt sọ do thiếu vitamin C, và nấm thủy mi mọc trên vết loét. Cá trê thở được khí trời nên vẫn ngoi lên đớp khí khi mang đã hỏng. Nhiều ao chỉ phát hiện bệnh khi cá bỏ ăn hàng loạt, lúc đó mỗi ngày trì hoãn đều làm hao hụt và chi phí thuốc tăng lên. Trong bài viết này, Green Bio sẽ hướng dẫn cho người nuôi cách đọc dấu hiệu từng bệnh ngay tại ao và cách xử lý khác nhau giữa ao đất với bể xi măng, ao bạt.

Vì sao cá trê nuôi dày thường phát bệnh muộn mà chết nhanh?
Cá trê lai đang nuôi phổ biến ở Đồng bằng sông Cửu Long là con lai giữa cá trê vàng cái (Clarias macrocephalus) và cá trê phi đực (Clarias gariepinus). Con lai lớn nhanh, chịu được nước bẩn và có cơ quan hô hấp phụ (một túi hình cành cây nằm phía trên mang, giúp cá lấy oxy trực tiếp từ không khí). Chính khả năng này cho phép người nuôi thả rất dày trong ao đất nhỏ, bể xi măng hay ao bạt. Nó cũng làm người nuôi chủ quan với chất lượng nước.
Vấn đề là mang và cơ quan hô hấp phụ của cá trê rất nhạy với khí độc. Hướng dẫn xử lý bệnh cá trê nuôi của Viện Thủy sản nội địa Thái Lan và Đại học Stirling biên soạn đã ghi nhận NH3 tự do ở mức 0,017 mg/l đã có thể gây tổn thương mang và cơ quan hô hấp phụ. Ao cá trê cho ăn cá tạp, ít thay nước và có pH hơi kiềm vào buổi chiều thường vượt mức này. Lớp niêm mạc bị tổn thương lâu ngày chính là cửa ngõ cho vi khuẩn và ký sinh trùng.

Cá tra cùng là cá da trơn nhưng thở hoàn toàn bằng mang, nên khi mang hỏng là cá nổi đầu ngay và người nuôi biết để xử lý sớm. Phần lớn các bệnh trên cá tra vì thế lộ ra sớm hơn so với cá trê. Cá trê bệnh vẫn ngoi lên đớp khí theo đúng nhịp thường ngày, vẫn tranh mồi được vài hôm, rồi bỏ ăn gần như cùng lúc. Đến khi người nuôi thấy cá chết nổi, bệnh thường đã vào giai đoạn nhiễm trùng máu.
Bốn nhóm bệnh hay gặp trên cá trê và cách phân biệt nhanh
Bảng dưới đây tóm tắt những gì chúng tôi nhìn trước tiên khi xuống ao cá trê. Phần mổ khám là bước quyết định, vì nhiều bệnh nhìn bên ngoài khá giống nhau.
| Bệnh | Tác nhân | Dấu hiệu bên ngoài | Khi mổ khám | Kiểu chết |
|---|---|---|---|---|
| Gan thận mủ | Edwardsiella ictaluri | Ban đầu gần như không có gì, cá lờ đờ, bơi xoay tròn; nặng thì xuất huyết vây | Đốm trắng 1 – 3 mm trên gan, thận, lá lách | Rải rác kéo dài nhiều tuần hoặc chết nhanh trong vài ngày |
| Xuất huyết, lở loét | Aeromonas hydrophila | Đốm đỏ trên da, vết loét ăn sâu vào cơ, lồi mắt, hậu môn sưng đỏ | Xoang bụng có dịch lẫn máu, gan tái, thận sưng | Chết nhanh khi bệnh nặng |
| Treo râu | Flavobacterium columnare | Chóp râu trắng đục, râu cong rồi cụt, loét lan sang miệng | Nội tạng ít thay đổi ở giai đoạn đầu | Rải rác, tăng sau khi san thưa |
| Ký sinh trùng da, mang | Trichodina, Gyrodactylus, Dactylogyrus | Da sẫm màu và xám, bong nhớt từng mảng, cá cọ mình vào đáy | Mang nhợt, nhiều nhớt | Chết rộ ở cá bột, cá giống |
| Nứt sọ | Thiếu vitamin C, bội nhiễm vi khuẩn | Đường khớp trên đỉnh đầu lộ rõ, nứt và loét | Không đặc trưng | Lai rai ở cá lớn nhanh |
Hai nhóm vi khuẩn đầu tiên gây thiệt hại nặng nhất, nên được trình bày riêng ở hai phần ngay dưới đây.
Bệnh gan thận mủ trên cá trê do Edwardsiella ictaluri
Edwardsiella ictaluri là vi khuẩn gây bệnh gan thận mủ (còn gọi là bệnh đốm trắng nội tạng) trên cá da trơn. Ở Mỹ, bệnh này trên cá nheo được gọi là ESC, viết tắt của nhiễm trùng máu đường ruột ở cá da trơn. Trên cá trê lai, bệnh đã được xác nhận tại miền Nam Thái Lan. Nghiên cứu của Tiến sĩ Suanyuk (2014) phân lập được E. ictaluri từ cá trê lai nuôi bị bệnh, đồng thời ghi nhận:
- Cá gây nhiễm thực nghiệm chết từ 23 – 100% trong vòng 14 ngày.
- Tổn thương xuất hiện ở gan, thận, lá lách, tim và cả não, gồm hoại tử, xuất huyết từng điểm và u hạt (những ổ viêm nhỏ, cứng, chính là các đốm trắng khi nhìn bằng mắt thường).
Hướng dẫn phòng chống bệnh trên cá da trơn ban hành kèm Quyết định 108/QĐ-TSKN (2026) của Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tập trung trong 3 tháng đầu mỗi vụ nuôi và lên cao vào mùa mưa lũ, nhất là tháng 7 và tháng 8. Thiệt hại dao động 10 – 50% tùy cách chăm sóc. Với cá trê, giai đoạn nguy hiểm thường là vài tuần sau khi thả giống hoặc san thưa, vì cá vừa bị xây xát vừa phải quen với ao mới.
Dấu hiệu sớm mà người nuôi cá trê dễ bỏ qua
Ở giai đoạn đầu, cá trê bị gan thận mủ gần như không có vết gì trên da. Dấu hiệu rõ nhất nằm ở hành vi: vài con bơi lờ đờ sát mặt nước, đầu chúc lên, có con xoay tròn rồi chìm xuống, ít phản ứng khi đập mạnh vào bờ hay thành bể. Hiện tượng bơi xoay tròn phù hợp với tổn thương não mà nghiên cứu ở Thái Lan đã ghi nhận. Đây là điểm giúp tách gan thận mủ khỏi bệnh do Aeromonas, vốn biểu hiện ra da từ sớm.
Mổ vài con lờ đờ nhất sẽ thấy rõ ngay: gan, thận và lá lách có nhiều đốm trắng tròn nhỏ như đầu tăm, cả trên bề mặt lẫn bên trong khi cắt ngang. Cơ chế gây bệnh và cách định danh vi khuẩn Edwardsiella giống nhau giữa các loài cá da trơn. Điểm khác ở cá trê là cá vẫn tranh mồi được thêm vài ngày nhờ thở khí trời, nên lượng thức ăn bị cá bỏ thừa thường là tín hiệu đầu tiên.
Vì sao cá trê bị gan thận mủ hay chết kéo dài?
Khi nhiệt độ nước thuận lợi cho vi khuẩn, bệnh đi theo thể cấp tính và cá chết nhanh trong vài ngày. Khi nhiệt độ dao động, chẳng hạn những đợt mưa dầm xen nắng, bệnh thường chuyển sang thể mãn tính với kiểu chết lai rai vài con mỗi ngày trong nhiều tuần. Người nuôi cá trê hay coi kiểu chết này là bình thường do nuôi dày, cho đến khi một đợt nắng nóng làm ao chết rộ.

Phác đồ kháng sinh cho bệnh gan thận mủ trên cá tra có thể làm khung tham khảo cho cá trê, vì cùng tác nhân. Tuy vậy liều phải tính lại theo trọng lượng cá trê thực có trong ao. Cá trê nuôi trong bể còn tập trung ăn ở một vài điểm, nên con yếu dễ không ăn đủ thuốc (xem phần xử lý bên dưới).
Xuất huyết và lở loét do Aeromonas trên da cá không vảy
Da cá trê không có vảy che chắn, chỉ có một lớp nhớt dày. Khi lớp nhớt này bị bào mòn bởi nước bẩn, ký sinh trùng hay vết cắn, Aeromonas hydrophila bám vào gần như ngay lập tức. Vi khuẩn Aeromonas là vi khuẩn cơ hội, luôn có sẵn trong ao, và chỉ gây bệnh khi cá suy yếu hoặc môi trường xấu đi. Hướng dẫn kèm Quyết định 108/QĐ-TSKN đã dẫn ở trên ghi nhận bệnh xuất huyết trên cá da trơn tập trung vào đầu mùa khô, đặc biệt sau các trận mưa lớn. Khi bệnh nặng, tỷ lệ chết có thể lên tới 90%.

Ở cá trê, dấu hiệu đầu tiên thường là những đốm đỏ nhỏ ở gốc vây ngực, quanh miệng và hậu môn, đi kèm da sẫm màu mất bóng. Vài ngày sau, đốm đỏ vỡ thành vết loét tròn ăn sâu vào cơ, bụng chướng và mắt lồi. Sổ tay FAO đã dẫn ở trên còn mô tả một dạng loét riêng ở cá trê: vết loét sâu xuất phát từ những vết cắn khi cá tranh mồi tại điểm cho ăn quá đông, sau đó vi khuẩn mới phủ lên. Ao có nhiều con loét ở lưng và đuôi trong khi nội tạng còn sạch thường rơi vào dạng này. Trường hợp này cần giãn điểm cho ăn trước khi tính đến thuốc.
Nhìn bằng mắt thường, vết loét ở cá trê khá giống bệnh lở loét trên cá nói chung. Khác biệt nằm ở chỗ da cá trê mỏng, nên loét lan rất nhanh xuống cơ, và sau khoảng một tuần thường đã có nấm thủy mi phủ một lớp bông xám trên mặt vết loét. Lúc đó, vết loét phải được xử lý đồng thời cả vi khuẩn lẫn nấm thủy mi trên cá. Chỉ dùng kháng sinh thì vết loét vẫn khó lành.
Ký sinh trùng và bệnh treo râu ở giai đoạn cá trê giống
Cá trê bột và cá giống chết rộ thường do ký sinh trùng ngoài da hơn là do vi khuẩn. Sổ tay FAO xếp nhóm Trichodina vào nhóm bệnh quan trọng nhất ở cá trê nhỏ. Cá nhiễm nặng có da xám, bong nhớt thành mảng, bỏ ăn và cọ mình xuống đáy. Ở cá trê, trùng bánh xe trên cá còn ký sinh dày trong cơ quan hô hấp phụ, vị trí mà soi mẫu nhớt da thông thường bỏ sót. Vì vậy, khi soi kính nên lấy thêm mẫu ở khoang mang phía trên.
Nhóm thứ hai là Gyrodactylus, một loại sán lá đơn chủ đẻ con trực tiếp trên da cá. Số lượng của nó có thể tăng vọt chỉ trong vài ngày ở những đàn cá giống đang lớn nhanh, ngay cả khi đàn vẫn trông khỏe. Những đàn cá giống vừa vận chuyển xa hoặc vừa lựa cỡ là nơi hai nhóm ký sinh trùng này bùng phát nhiều nhất. Vết bong nhớt do chúng để lại cũng là chỗ để Aeromonas và Flavobacterium bám vào.
Râu cá trê là bộ phận bị tổn thương sớm nhất khi nước bẩn và cá bị xây xát. Bệnh treo râu ở cá trê bắt đầu bằng chóp râu trắng đục rồi râu cong và cụt dần, thường bùng lên vài ngày sau khi san thưa. Bệnh này cần xử lý theo mức độ ngay từ khi mới thấy chóp râu đổi màu, vì loét có thể lan sang miệng và da đầu.
Cá trê bị nứt đầu, lủng sọ do thiếu vitamin C hay nhiễm khuẩn
Người nuôi cá trê thâm canh đôi khi gặp những con cá lớn nhanh có đỉnh đầu nổi gờ, đường nối giữa các xương sọ lộ rõ, rồi nứt ra thành vết loét dọc theo đường khớp. Sổ tay FAO đã dẫn ở trên gọi hiện tượng này là crackhead (nứt đầu) và xếp vào nhóm bệnh do thiếu vitamin C. Xương sọ của cá không cốt hóa kín được, vi khuẩn xâm nhập vào khe hở, và vết loét không tự lành vì cá thiếu collagen để tạo mô sẹo. Theo sổ tay, khẩu phần nhiều cơm, cám hoặc cá tạp để lâu ngày, cộng với nước bẩn, là bối cảnh thường gặp. Cải thiện thức ăn và nước thì cá hồi phục.

Bệnh gan thận mủ cũng có thể làm cá có vết loét trên đầu. Ở cá nheo Mỹ, thể mãn tính của E. ictaluri đi từ màng não ra đỉnh đầu và tạo thành một lỗ loét giữa hai mắt. Muốn phân biệt hai nguyên nhân này, chúng tôi dựa vào ba điểm:
- Vị trí vết nứt: nứt do thiếu vitamin C chạy dọc theo đường khớp xương sọ và thường thấy ở nhiều con cùng cỡ lớn nhất trong ao. Lỗ do vi khuẩn thường nằm giữa hai mắt và tròn hơn.
- Hành vi: cá nứt sọ do dinh dưỡng vẫn ăn khá. Cá bị nhiễm khuẩn lên não thì bơi xoay tròn và bỏ ăn.
- Mổ khám: đốm trắng trên gan, thận là dấu hiệu nghiêng hẳn về gan thận mủ.
Nếu nguyên nhân là dinh dưỡng, kháng sinh gần như không có tác dụng. Hướng xử lý là đổi sang thức ăn viên có đủ vitamin C hoặc trộn thêm vitamin C bền nhiệt, đồng thời bỏ hẳn cá tạp đã ươn.
Những dấu hiệu sớm người nuôi cá trê lưu ý trong mỗi lần cho ăn
Cá trê ăn mạnh lúc chiều tối và ban đêm. Vì vậy, bữa chiều là lúc nhìn ra bệnh rõ nhất. Một đàn khỏe sẽ dồn về điểm cho ăn chỉ sau vài giây, nước sôi lên vì cá tranh mồi. Khi thấy đàn lên chậm, mặt nước chỉ gợn ở một góc hoặc thức ăn còn trôi sau 15 – 20 phút, người nuôi nên kiểm tra ngay trong ngày, không chờ thấy cá chết.
Ngoài bữa ăn, có vài vị trí đáng để ý. Cá bệnh thường tách đàn, nằm sát mép ao hoặc góc bể nơi nước ít chuyển động, đầu chúc lên mặt nước. Ở ao đất, cá chết vì vi khuẩn hay chìm xuống đáy và chỉ nổi lên sau 1 – 2 ngày. Số cá nổi người nuôi đếm được vì vậy thường ít hơn số thực tế. Cá trê ngoi lên đớp khí là chuyện bình thường. Điều đáng lo là nhịp ngoi tăng dồn dập vào rạng sáng, khi oxy hòa tan trong ao xuống thấp nhất. Đó thường là dấu hiệu mang đã bị tổn thương, cá phải thở bằng cơ quan hô hấp phụ nhiều hơn mức bình thường.
Khi đã có 3 – 5 con nghi bệnh, người nuôi có thể chụp ảnh rõ phần da, đầu, râu, mang và nội tạng sau khi mổ, quay một đoạn video lúc cá ăn, rồi gửi kèm chỉ số pH, NH3 và oxy cho kỹ sư Green Bio qua Hotline 0982 266 640. Chỉ cần ảnh mổ khám là kỹ sư đã khoanh vùng được giữa gan thận mủ, xuất huyết hay ký sinh trùng trước khi người nuôi bỏ tiền mua thuốc.
Cách xử lý bệnh cá trên trê trong ao đất và trong bể xi măng khác nhau thế nào?
Cùng một bệnh, cách xử lý ở bể xi măng hay ao bạt vài chục khối nước khác rất nhiều so với ao đất vài nghìn khối. Bể nhỏ cho phép thay nước, tắm muối và tính liều chính xác. Ngược lại, nước bể đổi rất nhanh, và quá liều hóa chất là làm hại mang cá ngay. Ao đất thì khó thay nước, nên phải dựa vào việc giảm ăn, sát khuẩn và đưa thuốc qua thức ăn.
Trong bể xi măng và ao bạt
Với nhóm ký sinh trùng ngoài da và nấm, sổ tay FAO đã dẫn ở trên khuyến cáo tắm muối liên tục với nồng độ 0,1 – 0,2%, tức 1 – 2 kg muối cho mỗi mét khối nước. Bể 20 m³ cần 20 – 40 kg muối, hòa tan rồi tạt đều. Cách này chỉ khả thi ở bể và ao bạt, gần như không làm được ở ao đất. Với trùng bánh xe và sán lá đơn chủ, cùng tài liệu đưa ra liều thuốc tím 2 g/m³ ngâm liên tục. Cách dùng thuốc tím trong nuôi thủy sản cần chú ý một điểm: nước bể nhiều chất hữu cơ sẽ làm thuốc tím mất tác dụng nhanh, nên bể bẩn thường phải xử lý lặp lại. Trước khi tắm, nên cho cá nhịn ăn 24 giờ và sục khí mạnh trong suốt thời gian xử lý.

Khi bể có cá đốm đỏ, lở loét hoặc nhớt da bất thường, việc cần làm trước tiên là cắt bớt mầm bệnh trong nước. Vua Diệt Khuẩn (glutaraldehyde kết hợp benzalkonium chloride, gọi tắt là BKC) dùng ở liều 1 lít cho 2.000 m³ khi cá có dấu hiệu bệnh. Với bể 20 m³, lượng thuốc chỉ khoảng 10 ml, vì vậy cần đong bằng ống chia vạch chứ không ước bằng nắp chai. Sổ tay FAO lưu ý độc tính của BKC và đồng sunfat tăng lên ở nước mềm, pH thấp. Bể dùng nước giếng phèn hoặc nước mưa nên đo pH và độ cứng trước khi tạt. Thuốc nên tạt vào lúc trời nắng, có sục khí, và không tạt nhiều ngày liền.
Trong ao đất
Ao đất cá trê thường có đáy bùn dày vì cá tạp và thức ăn thừa. Khi chất hữu cơ ở đáy tăng, NH3 dâng lên vào những buổi chiều nắng có pH cao, đúng lúc mang cá bệnh yếu nhất. Mức khí độc NH3 trong ao chạm ngưỡng hại mang cá trê sớm hơn nhiều so với cá có vảy. Vì vậy, khi phát hiện bệnh, chúng tôi khuyên giảm ngay 30 – 50% lượng thức ăn và ngưng cá tạp trong vài ngày, kể cả trước khi có kết quả mổ khám.
Ở ao đất, Vua Diệt Khuẩn vẫn là bước cắt mầm bệnh đầu tiên với cùng liều 1 lít/2.000 m³ nước. Với những ao cá trê nhiều bùn, nên tạt sau khi đã giảm ăn 1 – 2 ngày để thuốc không bị chất hữu cơ trung hòa bớt. Thuốc cần ngưng sử dụng 3 ngày trước khi thu hoạch.
Khi nào cá trê cần kháng sinh qua thức ăn
Kháng sinh chỉ thật sự cần thiết khi mổ khám thấy dấu hiệu nhiễm trùng bên trong: đốm trắng trên gan và thận, xoang bụng có dịch lẫn máu, thận sưng nhũn. Những ca chỉ loét ngoài da do cắn nhau hay ký sinh trùng thì xử lý môi trường và nguyên nhân là đủ.
Trong nhóm hoạt chất được phép dùng, kháng sinh florfenicol có tác dụng với cả E. ictaluri lẫn A. hydrophila, hai tác nhân gây nhiễm trùng máu chính ở cá trê. Dù vậy, vi khuẩn từ các ao đã dùng florfenicol nhiều vụ có thể đã kháng thuốc. Ao điều trị 3 ngày mà số cá chết không giảm nên lấy mẫu làm kháng sinh đồ (xét nghiệm xem vi khuẩn còn nhạy với thuốc nào).

Bactomar chứa 200 g florfenicol mỗi lít và là sản phẩm của Green Bio có ghi rõ cá trê trong đối tượng sử dụng. Liều trên trang sản phẩm là 1 ml cho 20 kg cá mỗi ngày, hoặc 1 ml cho 1 – 1,2 kg thức ăn, dùng liên tục 5 – 7 ngày. Ao đang có khoảng 2 tấn cá cần khoảng 100 ml mỗi ngày. Nên tính theo trọng lượng cá chứ không theo lượng thức ăn, vì cá trê bệnh ăn rất ít, và tính theo thức ăn sẽ làm cá thiếu thuốc. Thuốc trộn vào thức ăn viên, ủ 5 – 10 phút cho ngấm rồi rải ra nhiều điểm để cá yếu cũng ăn được. Thời gian ngưng thuốc là 12 ngày trước khi thu hoạch.
Nhiều tài liệu cũ về cá trê vẫn ghi chloramphenicol, nhóm nitrofuran hay xanh malachite là thuốc trị bệnh. Đây là những chất đã bị cấm trong nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam. Dùng các chất này thì cá không bán được cho thương lái làm hàng đi chợ đầu mối hay chế biến. Danh mục kháng sinh được phép dùng trong thủy sản là cơ sở để chọn thuốc thay thế.
Phục hồi đáy ao sau đợt bệnh
Sau đợt điều trị, đáy ao cá trê thường còn lượng lớn cá chết vùi trong bùn và thức ăn thừa. Đây là nguồn vi khuẩn khiến bệnh tái phát ngay vụ sau, đúng như hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư khi ghi nhận bệnh gan thận mủ có thể xuất hiện nhiều lần trong một vụ. Việc cần làm lúc này là đẩy nhanh quá trình phân hủy chất hữu cơ ở đáy bằng vi sinh.

Bio Enzym chứa Bacillus subtilis, nhóm vi khuẩn có lợi phân giải chất hữu cơ, kèm enzyme protease phân giải đạm, và giúp giảm NH3, NO2. Liều 250 g cho 3.000 m³ khi đáy ao bẩn và có khí độc. Lưu ý không dùng trong vòng 24 giờ trước hoặc sau khi tạt thuốc sát khuẩn. Với ao vừa dùng Vua Diệt Khuẩn, chờ 1 – 2 ngày rồi mới tạt Bio Enzym.
Phòng bệnh cho cá trê bắt đầu từ thức ăn và mật độ
Phần lớn các ca bệnh trên cá trê mà chúng tôi gặp đều có chung một gốc: cá tạp để lâu, cho ăn dư và mật độ vượt sức chịu của ao. Sổ tay FAO ước tính nuôi cá trê lên 200 g bằng cá tạp cần tới khoảng 4,5 kg thức ăn cho mỗi kg cá. Phần lớn lượng thức ăn đó biến thành chất thải trong ao. Đổi một phần cá tạp sang thức ăn viên, hoặc ít nhất là chỉ dùng cá tạp còn tươi, nấu chín và rửa sạch, sẽ giảm cùng lúc cả mầm bệnh từ thức ăn lẫn chất bẩn ở đáy ao.
Cá trê cũng giống cá lóc ở chỗ đều là cá ăn thịt và thường được cho ăn cá tạp. Nhiều bệnh trên cá lóc, như xuất huyết do Aeromonas hay gan thận mủ, cũng bùng lên từ đúng những điều kiện này. Khác biệt là cá trê ít khi chết vì thiếu oxy, nên người nuôi hay thả dày hơn và chịu đựng nước bẩn lâu hơn. Vì vậy, với cá trê, việc lựa cỡ, giãn mật độ và chia nhiều điểm cho ăn là những biện pháp phòng bệnh trực tiếp chứ không chỉ để cá lớn đều. Mỗi lần san thưa nên làm vào sáng sớm, thao tác nhẹ tay để giữ nhớt và râu cá. Sau đó theo dõi kỹ 7 – 10 ngày tiếp theo, giai đoạn mà cả treo râu lẫn gan thận mủ hay bùng lên nhất.
Câu hỏi thường gặp về bệnh trên cá trê
Cá trê chết lai rai mỗi ngày vài con có đáng lo không?
Kiểu chết vài con mỗi ngày kéo dài hơn một tuần là dấu hiệu nên mổ khám ngay, vì đó là kiểu chết điển hình của bệnh gan thận mủ thể mãn tính. Ở ao đất, cá trê chết thường chìm xuống đáy, nên số cá nổi người nuôi thấy thường thấp hơn thực tế. Nên chọn 3 – 5 con lờ đờ nhất (không lấy con đã chết lâu) để mổ và xem gan, thận có đốm trắng không. Nếu nội tạng sạch, cần kiểm tra mang và nhớt da để loại trừ ký sinh trùng.
Cá trê ngoi lên đớp khí liên tục có phải do thiếu oxy?
Cá trê ngoi lên đớp khí là hành vi bình thường, nhưng tần suất mới là điều cần để ý. Nếu cả đàn ngoi dồn dập vào rạng sáng và giảm hẳn khi trời sáng, nguyên nhân thường là oxy hòa tan thấp do đáy ao bẩn. Nếu chỉ một số con ngoi liên tục cả ngày, bơi lờ đờ và tách đàn, nhiều khả năng mang đã bị ký sinh trùng hoặc NH3 làm tổn thương. Trường hợp này cần soi mang, không chỉ tăng quạt khí.
Cá trê ăn được nhưng chậm lớn, gan to màu vàng là bệnh gì?
Đây là hội chứng gan nhiễm mỡ, hay gặp ở ao cá trê cho ăn nhiều cơm, cám hoặc cá tạp kém chất lượng. Theo sổ tay FAO về bệnh cá trê đã dẫn ở trên, gan cá bị bệnh to, màu nhạt hoặc ngả màu đồng, mang nhợt vì thiếu máu. Cho cá nhịn vài ngày rồi chuyển sang thức ăn có đủ đạm thường giúp cá hồi phục. Trong thời gian này cần tránh kéo lưới, lựa cỡ, vì gan bị nhiễm mỡ nặng rất dễ vỡ, gây chết.
Cá trê giống mới thả bị chết nhiều trong tuần đầu do đâu?
Cá trê giống chết rộ trong tuần đầu sau khi thả thường do ký sinh trùng ngoài da như trùng bánh xe hoặc sán lá đơn chủ bùng phát sau khi cá bị xây xát và mất nhớt lúc vận chuyển. Cá bệnh có da xám, bong nhớt từng mảng và cọ mình xuống đáy. Soi nhớt da và mang dưới kính hiển vi có thể xác định được trong vài phút. Với giống nhập từ nơi khác, nên tắm muối hoặc thuốc tím trước khi thả, và chỉ cho ăn lại khi cá đã ổn định.
Kết luận
Bệnh trên cá trê khó phát hiện sớm vì cá thở được khí trời và vẫn tranh mồi khi mang và nội tạng đã bị tổn thương. Nhìn bữa ăn chiều, để ý những con tách đàn, mổ khám đúng lúc và xử lý theo đúng hình thức nuôi (ao đất hay bể) là những việc quyết định đàn cá giữ được bao nhiêu.
Nếu ao của người nuôi đang có cá lờ đờ, cá loét hay chết lai rai mà chưa rõ nguyên nhân, đội ngũ kỹ sư Green Bio sẵn sàng tư vấn miễn phí qua Hotline 0982 266 640. Người nuôi chỉ cần chuẩn bị vài tấm ảnh cá đã mổ, một đoạn video lúc cá ăn và các chỉ số pH, NH3, oxy. Kỹ sư sẽ đọc dấu hiệu, khoanh vùng bệnh và cùng người nuôi tính liều theo đúng thể tích ao hoặc bể.
