Bệnh thối đuôi trên cá tra: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý theo từng giai đoạn

Bệnh thối đuôi trên cá tra (còn gọi là bệnh trắng đuôi) là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Flavobacterium columnare tấn công vây đuôi, da và mang của cá tra, gây hại nặng nhất ở giai đoạn cá bột lên cá hương và cá giống trong ao ương. Bệnh khởi đầu bằng vệt trắng bạc ở chóp đuôi, sau đó lan nhanh lên cuống đuôi khiến vây đuôi rách, mòn cụt, cá mất nhớt, bơi lờ đờ, bỏ ăn và chết tăng dần chỉ sau vài ngày, có thể làm hao hụt phần lớn một lứa ương. Phát hiện đúng lúc vệt trắng mới xuất hiện và xử lý đúng tác nhân quyết định tỷ lệ sống của đàn giống, chi phí thuốc và hiệu quả của cả vụ nuôi thịt phía sau.

Sau đây, Green Bio sẽ trình bày nguyên nhân cá tra bị thối đuôi, dấu hiệu nhận biết bệnh trắng đuôi, cách chẩn đoán và phân biệt với bệnh dễ nhầm, cách trị thối đuôi cá tra theo từng mức độ và biện pháp phòng bệnh cho ao ương cá tra giống.

Bệnh thối đuôi trên cá tra là gì?

Bệnh thối đuôi trên cá tra là bệnh do vi khuẩn Flavobacterium columnare bám lên da, vây và mang cá, tiết enzyme phân giải mô khiến vùng bị bám hoại tử, bạc trắng rồi rã ra. Nghiên cứu của Trường Đại học Cần Thơ đã xác định F. columnare là tác nhân gây bệnh trắng đuôi trên cá tra giống tại Đồng bằng sông Cửu Long (Từ Thanh Dung và cộng sự, 2012): cá bệnh giảm nhớt, xuất hiện mảng trắng ở cuống đuôi, vây bị mòn và mang chuyển màu trắng xám. Khi gây nhiễm thực nghiệm, nhóm tác giả tìm thấy vi khuẩn dạng sợi trong da, cơ, mang và cả gan cá. Điều này cho thấy bệnh không chỉ dừng ở “cái đuôi” mà có thể đi sâu vào cơ thể khi để kéo dài.

F. columnare là vi khuẩn Gram âm, tế bào hình sợi dài và mảnh, di chuyển bằng cách trượt trên bề mặt. Khi soi tươi, các sợi vi khuẩn thường tụ lại thành từng cụm dựng đứng như cột, đó là nguồn gốc của tên gọi “columnaris”. Vi khuẩn này có sẵn trong nước và bùn đáy, sống bám thành màng sinh học (biofilm) trên thành bể, lưới, dụng cụ. Nó chỉ trở thành mầm bệnh khi lớp nhớt bảo vệ của cá bị tổn thương và sức đề kháng của cá suy giảm.

Trong nhóm bệnh vi khuẩn trên cá tra, thối đuôi có “tính cách” riêng: diễn tiến rất nhanh, tập trung ở cá nhỏ và gắn chặt với các thao tác kỹ thuật như san thưa, vận chuyển, chuyển ao. Người nuôi đã quen với bệnh gan thận mủ trên cá tra do Edwardsiella ictaluri cần lưu ý rằng hai bệnh này khác tác nhân, khác bệnh tích và không phải lúc nào cũng dùng chung một hướng xử lý.

Cá tra ở giai đoạn nào dễ bị thối đuôi nhất?

Cá tra bị thối đuôi chủ yếu ở giai đoạn ương, từ cá bột lên cá hương và cá giống. Một nghiên cứu khảo sát các trại ương cá tra ở Việt Nam công bố trên tạp chí Aquaculture ghi nhận bệnh thối đuôi xuất hiện ở khoảng 14% số trại ương được khảo sát. Người ương cá cũng cho biết bệnh có xu hướng nặng hơn và tập trung trong khoảng 35 ngày đầu của giai đoạn ương.

Ở cá thịt, bệnh ít gặp hơn nhưng không phải không có. Thường gặp nhất là sau khi thả giống vào ao nuôi thương phẩm, cá vừa trải qua vận chuyển đường dài, bị trầy xước và sốc môi trường. Ở cá lớn, vết thối đuôi hay đi kèm bội nhiễm vi khuẩn khác nên bệnh cảnh phức tạp hơn.

Từ kinh nghiệm theo dõi ao ương, chúng tôi nhận thấy có ba thời điểm cá tra giống dễ bùng bệnh nhất:

• 3-7 ngày sau khi san thưa hoặc chuyển ao: cá bị xây xát vây và mất nhớt do lưới, vợt và mật độ cao lúc vận chuyển.
• Giai đoạn tập cho ăn thức ăn công nghiệp: đường ruột và sức đề kháng của cá đang thay đổi, đáy ao bắt đầu tích tụ thức ăn thừa.
• Lúc thời tiết chuyển mùa: nắng nóng xen mưa lớn khiến nhiệt độ và pH dao động mạnh trong ngày.

Nguyên nhân khiến cá tra bị thối đuôi là gì?

Nguyên nhân cá tra bị thối đuôi là sự gặp nhau của ba yếu tố: mầm bệnh F. columnare có trong ao, cá bị tổn thương lớp nhớt hoặc stress và môi trường nước thuận lợi cho vi khuẩn bám dính. Thiếu một trong ba yếu tố, bệnh khó bùng phát. Vì vậy, xử lý thối đuôi tận gốc phải đi cùng việc gỡ bỏ các yếu tố kích hoạt chứ không chỉ diệt khuẩn.

Tổn thương cơ học và stress khi thao tác

Vây đuôi là bộ phận va chạm nhiều nhất khi cá bị kéo lưới, dồn vào vợt hay nằm chật trong bao, ghe vận chuyển. Mỗi vết xước trên vây là một cửa ngõ cho vi khuẩn bám vào. Đây là lý do bệnh thường “nổ” ra theo đúng lịch san thưa, chuyển ao. Mật độ ương quá dày, thiếu oxy khi vận chuyển và chênh lệch nhiệt độ giữa nước bao và nước ao làm stress tăng thêm, khiến lớp nhớt mỏng đi đúng lúc cá cần nó nhất.

Môi trường ao ương

Nước ao nhiều hữu cơ, đáy bẩn, nhiều thức ăn thừa tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi. Khí độc NH3 trong ao nuôi tăng cao làm kích ứng da và mang, bào mòn lớp nhớt. Oxy hòa tan thấp về đêm cũng làm cá suy yếu dù cá tra có khả năng thở khí trời.

Về nhiệt độ, nghiên cứu của Đại học Cần Thơ về ảnh hưởng của muối và nhiệt độ lên F. columnare phân lập từ cá tra (Nguyễn Thị Kim My và cộng sự, 2020) cho thấy vi khuẩn tạo màng sinh học mạnh nhất ở 25°C, giảm ở 28-31°C và giảm rõ ở 35°C. Thực tế ngoài ao, chúng tôi gặp bệnh nhiều vào những đợt mưa kéo dài hoặc đêm lạnh lúc giao mùa, khi nhiệt độ nước hạ xuống và dao động lớn. Người nuôi nên theo dõi nhiệt độ thích hợp để nuôi tôm cá theo biên độ ngày đêm, không chỉ nhìn nhiệt độ buổi trưa.

Ký sinh trùng mở đường

Trùng bánh xe, trùng quả dưa và sán lá đơn chủ bám trên da, mang làm tổn thương biểu bì, tạo đường vào cho vi khuẩn. Trong nhiều ao ương chúng tôi kiểm tra, mẫu nhớt cá bị thối đuôi vẫn có trùng bánh xe trên cá với mật độ cao. Nếu chỉ trị vi khuẩn mà bỏ qua ký sinh trùng, bệnh sẽ tái lại sau vài ngày.

Dấu hiệu nhận biết bệnh thối đuôi trên cá tra

Dấu hiệu sớm nhất của bệnh thối đuôi trên cá tra là một vệt trắng đục hoặc trắng bạc ở mép vây đuôi, nhìn rõ khi vớt cá lên chậu nước trong. Nhiều người nuôi bỏ qua giai đoạn này vì cá vẫn ăn và chưa chết. Đến khi thấy cá chết nổi thì vết bệnh thường đã lan tới cuống đuôi.

Dấu hiệu trên cá

• Giai đoạn sớm: chóp vây đuôi bạc trắng, mép vây hơi xơ; đôi khi có đốm trắng rải rác trên vây lưng.
• Giai đoạn tiến triển: mảng trắng lan từ vây lưng ra sau và lên cuống đuôi; vây đuôi rách tưa, gãy tia, có thể kèm đốm xuất huyết; da mất nhớt, sờ thấy nhám.
• Giai đoạn nặng: đuôi mòn cụt, vết loét ăn sâu vào cơ; đuôi cứng lại, cá mất khả năng bơi, nằm nghiêng hoặc trôi dạt trên mặt nước; mang có thể chuyển trắng xám.

Dấu hiệu trên đàn cá và ao nuôi

• Cá tách đàn, tấp mé bờ, bơi lờ đờ hoặc xoay vòng.
• Lượng ăn giảm rõ trong 1-2 ngày.
• Cá chết rải rác rồi tăng nhanh theo từng ngày, cá chết thường có đuôi trắng hoặc cụt.
• Bệnh thường xuất hiện vài ngày sau một lần san thưa, vận chuyển hoặc thay đổi thời tiết.

Kinh nghiệm của chúng tôi: mỗi sáng, người nuôi nên vớt 10-20 con ở các góc ao (đặc biệt là góc cuối gió, nơi cá yếu hay tụ lại) cho vào chậu nước sạch để quan sát vây đuôi. Thói quen mất 5 phút này giúp phát hiện bệnh sớm hơn 1-2 ngày so với chờ thấy cá chết.

Chẩn đoán bệnh thối đuôi trên cá tra tại ao như thế nào?

Chẩn đoán bệnh thối đuôi trên cá tra cần kết hợp quan sát dấu hiệu bên ngoài với soi mẫu dưới kính hiển vi. Chỉ nhìn đuôi trắng mà kết luận ngay là thối đuôi do F. columnare rất dễ sai, vì nhiều bệnh khác cũng làm vây đuôi tổn thương.

Khi xuống ao, kỹ sư Green Bio thường làm theo trình tự sau:

• Chọn mẫu đúng: lấy 5-10 con đang có dấu hiệu bệnh nhưng còn sống. Cá chết lâu không còn giá trị chẩn đoán vì vi khuẩn hoại sinh đã phát triển.
• Soi tươi: cạo nhẹ nhớt và mô ở rìa vết thối đuôi, cắt một mẩu tơ mang, đặt lên lam kính với một giọt nước sạch. Nếu thấy nhiều vi khuẩn hình sợi dài, mảnh, chuyển động trượt và tụ thành từng cụm dựng đứng như cột hoặc như đống rơm, khả năng cao là F. columnare.
• Kiểm tra ký sinh trùng cùng lúc: trên cùng tiêu bản, đếm trùng bánh xe, trùng quả dưa, sán lá đơn chủ. Đây là thông tin quyết định có phải xử lý ký sinh trùng song song hay không.
• Mổ khám nội tạng: nếu gan, thận, lách có đốm trắng thì cần nghĩ đến Edwardsiella ictaluri; nếu nội tạng xuất huyết, xoang bụng có dịch thì nghĩ đến Aeromonas.
• Gửi mẫu phân lập khi cần: với ao ương giá trị lớn hoặc bệnh tái đi tái lại, nên gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để nuôi cấy và làm kháng sinh đồ. Trên môi trường chuyên biệt, F. columnare mọc khuẩn lạc màu vàng, rìa xòe rễ cây.
• Đo chỉ số nước: nhiệt độ, pH sáng và chiều, oxy hòa tan, NH3/NH4+, NO2. Chỉ số nước cho biết yếu tố kích hoạt bệnh để xử lý tận gốc.

Một lưu ý quan trọng: kháng sinh đồ có giá trị lớn nhất khi làm trước lúc dùng thuốc. Nếu người nuôi đã tự tạt, tự trộn vài loại kháng sinh rồi mới lấy mẫu, kết quả thường khó đọc và mất thêm thời gian vàng của đàn cá.

Bệnh thối đuôi dễ nhầm với những bệnh nào?

Bệnh thối đuôi trên cá tra dễ nhầm với xuất huyết do Aeromonas, nấm thủy mi, bệnh do ký sinh trùng và tổn thương cơ học. Mỗi bệnh cần một hướng xử lý khác nhau, nên phân biệt đúng là bước bắt buộc trước khi dùng thuốc.

Hai trường hợp người nuôi hay nhầm nhất:

• Thối đuôi bị gọi là “nấm”: mảng trắng ở đuôi trông giống nấm nên nhiều hộ dùng thuốc trị nấm, thậm chí dùng hóa chất cấm. Trong khi đó bệnh nấm thủy mi trên cá có búi sợi bông rõ rệt, còn thối đuôi do vi khuẩn chỉ có lớp trắng đục, không mọc thành búi.
• Thối đuôi bị gọi là “xuất huyết đuôi”: ở giai đoạn muộn, vết thối đuôi có thể kèm đốm đỏ do vi khuẩn Aeromonas bội nhiễm. Khi đó cần xử lý cả hai, như trình bày trong bài về cá bị xuất huyết vây, xuất huyết đuôi.

Cá tra cũng có thể nhiễm cùng lúc nhiều tác nhân. Đã có công bố ghi nhận đồng nhiễm F. columnare và E. ictaluri trên cá tra nuôi tại Thái Lan. Vì vậy, khi đuôi trắng mà mổ ra gan thận có đốm trắng, cần xem đây là ca đồng nhiễm, đọc thêm về vi khuẩn Edwardsiella để hiểu vì sao phác đồ phải thay đổi.

Bệnh thối đuôi gây thiệt hại cho vụ nuôi cá tra đến mức nào?

Bệnh thối đuôi gây thiệt hại nặng nhất ở ao ương vì diễn tiến cấp tính: từ lúc thấy vệt trắng ở đuôi đến khi cá chết hàng loạt có thể chỉ trong vài ngày. Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ đã ghi nhận bệnh gây tỷ lệ chết cao trong các trại và ao ương cá tra giống.

Thiệt hại không chỉ là số cá chết. Chúng tôi thường tính cho người nuôi bốn khoản mất:

Với cá thịt, bệnh hiếm khi chết ồ ạt như cá giống, nhưng vết loét ở đuôi là cửa ngõ cho các vi khuẩn khác xâm nhập, kéo dài thời gian điều trị và thời gian ngưng thuốc trước thu hoạch. Đối với vùng nuôi xuất khẩu, mỗi lần phải dùng kháng sinh là thêm một rủi ro tồn dư cần quản lý chặt.

Xử lý bệnh thối đuôi trên cá tra theo diễn tiến bệnh

Cách trị thối đuôi cá tra hiệu quả là xử lý theo đúng mức độ bệnh tại thời điểm phát hiện, đồng thời gỡ bỏ yếu tố kích hoạt trong ao. Bệnh này diễn tiến nhanh, nên mỗi giai đoạn có “việc chính” khác nhau. Lưu ý chung: Green Bio hiện chưa có sản phẩm đăng ký chỉ định riêng cho F. columnare; các sản phẩm dưới đây được giới thiệu đúng vai trò ghi trên nhãn là sát khuẩn nước, kháng sinh khi bội nhiễm, phục hồi môi trường và đường ruột.

Khi chóp đuôi mới bạc trắng và cá vẫn ăn

Đây là thời điểm vàng. Việc chính lúc này là giảm áp lực vi khuẩn trong nước và giảm stress cho cá:

• Giảm 30-50% lượng thức ăn trong 2-3 ngày, không cho ăn dư.
• Tăng cường quạt nước, sục khí, nhất là ban đêm và sáng sớm.
• Tạm hoãn mọi thao tác kéo lưới, san thưa, chuyển ao cho đến khi bệnh dừng.
• Sát khuẩn nước: người nuôi có thể dùng Vua Diệt Khuẩn, chế phẩm chứa Glutaraldehyde (tối thiểu 300.000 mg/l) và Benzalkonium chloride (BKC, tối thiểu 80.000 mg/l), trên nhãn có ghi hỗ trợ các trường hợp thối vây, tuột nhớt, trắng đuôi. Liều khi cá có dấu hiệu bệnh là 1 lít cho 2.000 m³ nước, đánh lúc trời nắng, chạy quạt nước hoặc sục khí trong khi dùng.

Ví dụ tính liều: ao ương 2.500 m², mực nước 1,2 m có thể tích 2.500 × 1,2 = 3.000 m³. Lượng Vua Diệt Khuẩn cần dùng là 3.000 ÷ 2.000 = 1,5 lít, pha loãng với nước ao rồi tạt đều khắp mặt ao.

Người nuôi muốn hiểu rõ cơ chế và giới hạn của nhóm hoạt chất này có thể tham khảo bài BKC trong thủy sản là gì. Nếu soi mẫu thấy ký sinh trùng mật độ cao, kỹ sư sẽ chỉ định xử lý ký sinh trùng trong cùng đợt, tránh để vết thương mới tiếp tục mở đường cho vi khuẩn.

Khi vết thối lan lên cuống đuôi và cá giảm ăn

Lúc này vi khuẩn đã bám sâu vào mô, chỉ sát khuẩn nước là không đủ. Việc chính là quyết định có dùng kháng sinh hay không; nếu dùng thì phải dùng đúng.

Theo nghiên cứu của Mata và cộng sự (2018) trên 53 chủng F. columnare phân lập ở Thái Lan và Việt Nam, tất cả các chủng đều còn nhạy với oxytetracycline, florfenicol và doxycycline không chủng nào kháng florfenicol. Cũng trong nghiên cứu này, một số chủng từ cá tra Việt Nam đã mang đột biến kháng nhóm quinolone. Đây là cơ sở để chúng tôi ưu tiên các hoạt chất còn nhạy, nằm trong danh mục được phép và tuyệt đối không dùng các fluoroquinolone bị cấm.

Với các ao được kỹ sư xác định cần dùng kháng sinh, Green Bio có Bactomar chứa Florfenicol 200 g/lít. Nhãn sản phẩm chỉ định cho bệnh xuất huyết, gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri và hỗ trợ điều trị bệnh do Aeromonas di động trên cá tra, cá basa. Bactomar không phải thuốc đăng ký riêng cho thối đuôi, nên chúng tôi chỉ dùng khi kết quả chẩn đoán cho thấy cần thiết, nhất là khi có bội nhiễm. Liều trên nhãn: 1 ml cho 20 kg cá mỗi ngày, hoặc 1 ml trộn cho 1-1,2 kg thức ăn, dùng liên tục 5-7 ngày; ngưng thuốc 12 ngày trước thu hoạch.

Người nuôi có thể đọc thêm về cơ chế, ưu điểm của kháng sinh Florfenicol trong thủy sản và hoạt chất Oxytetracycline trong thủy sản để hiểu vì sao không nên tự đổi thuốc giữa liệu trình.

Một điểm thực tế chúng tôi luôn nhắc: kháng sinh trộn thức ăn chỉ có tác dụng khi cá còn ăn. Ở ao ương bị thối đuôi nặng, nhiều cá đã bỏ ăn, phần thuốc rơi xuống đáy vừa lãng phí vừa làm ô nhiễm ao. Vì vậy, quyết định dùng kháng sinh càng sớm (khi cá còn ăn được) thì hiệu quả càng cao.

Khi đã có bội nhiễm và cá chết tăng

Khi vết loét ở đuôi xuất hiện đốm đỏ, nội tạng xuất huyết hoặc gan thận có đốm trắng, bệnh không còn là thối đuôi đơn thuần. Việc chính là xác định tác nhân bội nhiễm để chọn đúng kháng sinh. Với các ca bội nhiễm Aeromonas, Edwardsiella hoặc Pseudomonas, kỹ sư có thể chỉ định Marvatil, kháng sinh phối hợp Sulfadimidin và Trimethoprim dạng vi bao. Liều điều trị trên nhãn: 5 g cho 1 kg thức ăn, dùng 4-5 ngày; ngưng thuốc tối thiểu 30 ngày trước thu hoạch.

Với cá thịt sắp thu hoạch, thời gian ngưng thuốc là yếu tố phải tính ngay từ lúc chọn thuốc. Bactomar cần 12 ngày, Marvatil cần 30 ngày; chọn sai có thể làm lỡ lịch xuất bán hoặc gặp rủi ro tồn dư. Người nuôi có thể xem tổng quan về các loại thuốc kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản trước khi trao đổi với kỹ sư.

Trong giai đoạn này, nên vớt cá chết và cá yếu nằm mé bờ nhiều lần trong ngày, xử lý xa khu vực ao. Cá chết phân hủy trong ao là nguồn phát tán vi khuẩn rất lớn.

Sau khi cá ngừng chết: Phục hồi ao và đường ruột

Bệnh dừng không có nghĩa là ao đã ổn. Sau đợt sát khuẩn và kháng sinh, hệ vi sinh trong nước và trong ruột cá đều bị xáo trộn. Việc chính lúc này là phục hồi:

• Bổ sung vi sinh xử lý nước, đáy: Bio Enzym chứa Bacillus subtilis (tối thiểu 1,0 × 10⁹ CFU) và enzyme Protease (tối thiểu 10.000 IU), giúp phân hủy hữu cơ, giảm NH3 và NO2. Liều định kỳ 250 g cho 5.000 m³ mỗi 7-10 ngày; ao mật độ cao 250 g cho 2.000 m³ mỗi 7 ngày. Không dùng cùng hóa chất diệt khuẩn trong vòng 24 giờ trước và sau.
• Phục hồi đường ruột: Biotic Pro chứa Bacillus subtilis và Bacillus licheniformis, trộn thức ăn để tái lập hệ vi khuẩn có lợi sau đợt kháng sinh. Liều cho cá theo hướng dẫn của kỹ sư.
• Tăng lượng ăn từ từ: mỗi ngày tăng 10-20% cho đến khi về mức bình thường, theo dõi sức ăn sát sao.

Nguyên tắc thứ tự là sát khuẩn và kháng sinh trước, vi sinh sau. Nhiều hộ nuôi tạt vi sinh ngay sau khi đánh thuốc sát khuẩn, khiến vi sinh chết gần hết và phải làm lại. Vai trò của vi sinh thủy sản chỉ phát huy khi được dùng đúng thời điểm.

So sánh các hướng xử lý

Giải pháp sinh học từ Green Bio, cùng đội ngũ kỹ sư đồng hành sát sao từ khâu soi mẫu đến lúc ao ổn định, giúp người nuôi xử lý tận gốc mầm bệnh thay vì chạy theo triệu chứng.

Có nên dùng muối, thuốc tím hay đồng sunfat để trị thối đuôi cá tra?

Muối, thuốc tím và đồng sunfat đều có thể hỗ trợ kiểm soát F. columnare, nhưng mỗi loại có điều kiện dùng riêng và không thay thế được chẩn đoán đúng.

Muối (NaCl): trong nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim My và cộng sự, ở độ mặn 3‰ màng sinh học của vi khuẩn đã bị ức chế, tỷ lệ chết của cá gây nhiễm giảm còn 10% so với 100% ở nước ngọt; từ 9‰ trở lên bệnh được kiểm soát hoàn toàn trong điều kiện thí nghiệm. Kết quả này phù hợp với kinh nghiệm dùng nước muối loãng trong bể vận chuyển hoặc tắm cá giống trước khi thả. Tuy nhiên, đây là kết quả phòng thí nghiệm; tạt muối cho cả ao ương lớn vừa tốn kém vừa khó đạt nồng độ, trong khi cá tra giống nhỏ có ngưỡng chịu đựng riêng. Nồng độ và thời gian tắm nên được kỹ sư tính theo kích cỡ cá.

Thuốc tím (KMnO4): có tác dụng oxy hóa, diệt khuẩn bề mặt và ký sinh trùng, nhưng hiệu lực phụ thuộc nhiều vào lượng hữu cơ trong ao và có thể gây hại mang nếu dùng quá liều. Xem thêm công dụng thuốc tím trong nuôi trồng thủy sản trước khi dùng.

Đồng sunfat (CuSO4): có thể diệt vi khuẩn và ký sinh trùng ngoài da, nhưng độc tính phụ thuộc mạnh vào độ kiềm và độ cứng của nước. Ở ao độ kiềm thấp, liều tưởng như an toàn vẫn có thể làm cá chết. Người nuôi cần nắm rõ tác dụng của đồng sunfat

Quan điểm của chúng tôi: các hóa chất này là công cụ, không phải phác đồ. Dùng sai thời điểm hoặc chồng nhiều loại cùng lúc có thể làm hỏng mang cá, khiến bệnh nặng hơn.

Những sai lầm người nuôi hay mắc khi xử lý thối đuôi cá tra

Phần lớn ca thối đuôi diễn biến xấu mà chúng tôi được gọi đến xử lý đều có chung một vài sai lầm, không phải do bệnh “khó trị”.

• Chờ thấy cá chết mới xử lý: Khi cá chết nổi, bệnh đã qua giai đoạn dễ kiểm soát và nhiều cá đã bỏ ăn, khiến kháng sinh trộn thức ăn mất tác dụng.
• Coi đuôi trắng là nấm: Dùng thuốc trị nấm không trúng tác nhân, mất thời gian, có hộ còn dùng hóa chất cấm.
• Tự phối nhiều kháng sinh: Trộn hai, ba loại cùng lúc hoặc đổi thuốc sau 1-2 ngày vì “chưa thấy đỡ”. Điều này làm tăng nguy cơ kháng thuốc, khó đánh giá hiệu quả và kéo dài thời gian ngưng thuốc.
• Tiếp tục san thưa, chuyển ao khi cá đang bệnh: Mỗi lần kéo lưới là thêm hàng loạt vết thương mới cho vi khuẩn bám vào.
• Cho ăn như bình thường: Thức ăn thừa làm bẩn đáy, tăng khí độc, cá bệnh càng yếu.
• Tạt vi sinh ngay sau thuốc sát khuẩn: Vi sinh bị tiêu diệt, tốn tiền mà không có tác dụng.
• Bỏ qua ký sinh trùng: Trị khỏi vi khuẩn nhưng trùng bánh xe, sán lá vẫn còn, bệnh tái lại sau một tuần.

Phòng bệnh thối đuôi cho ao ương cá tra giống như thế nào?

Phòng bệnh thối đuôi trên cá tra hiệu quả nhất là giảm tổn thương cho cá trong mỗi lần thao tác và giữ môi trường ao ương ổn định. Vì bệnh gắn chặt với các mốc san thưa, vận chuyển, kế hoạch phòng bệnh cũng nên bám theo những mốc này.

Trước khi thả cá bột

• Cải tạo ao kỹ: vét bùn, phơi đáy, bón vôi phù hợp với pH đất.
• Sát khuẩn nước trước khi thả: Vua Diệt Khuẩn liều 1 lít cho 3.000 m³.
• Gây màu nước và bổ sung vi sinh: Bio Enzym liều 250 g cho 3.000 m³, đánh trước khi thả 2 ngày.
• Chọn cá bột từ cơ sở có kiểm soát dịch bệnh, đồng đều, phản xạ tốt.

Trong quá trình ương

• Mật độ ương vừa phải, phù hợp khả năng cấp oxy của ao.
• Định kỳ sát khuẩn nước bằng Vua Diệt Khuẩn liều 1 lít cho 3.000-4.000 m³, 15 ngày một lần; cách đợt vi sinh ít nhất 24 giờ.
• Bổ sung Bio Enzym định kỳ 7-10 ngày để giữ đáy sạch, giảm khí độc.
• Trộn men vi sinh đường ruột vào thức ăn theo hướng dẫn kỹ sư, nhất là giai đoạn tập ăn thức ăn công nghiệp.
• Theo dõi oxy hòa tan trong ao nuôi vào sáng sớm và pH sáng, chiều; hạn chế dao động pH lớn trong ngày.
• Soi nhớt, mang định kỳ 7-10 ngày một lần để phát hiện ký sinh trùng sớm.

Mỗi lần san thưa, vận chuyển, chuyển ao

• Ngưng cho ăn 1 ngày trước khi kéo lưới, thao tác vào sáng sớm lúc trời mát.
• Dùng lưới mắt nhỏ, mềm; không dồn cá quá chặt, không để cá nằm lâu trong vợt.
• Đảm bảo oxy trong bể, ghe vận chuyển; cân bằng nhiệt độ nước trước khi thả.
• Có thể dùng nước muối loãng trong bể vận chuyển hoặc tắm cá trước khi thả, nồng độ và thời gian theo hướng dẫn kỹ sư.
• Theo dõi kỹ vây đuôi trong 3-7 ngày sau thả; sát khuẩn nước ngay khi thấy chóp đuôi bạc trắng.

Quản lý môi trường suốt vụ

Phòng bệnh bền vững là một quá trình liên tục chứ không phải vài lần tạt thuốc. Người nuôi có thể tham khảo quy trình quản lý môi trường ao nuôi thủy sản để xây dựng lịch theo dõi chỉ số nước, thay nước và xử lý đáy phù hợp với ao của mình. Song song đó, ao cá tra cũng cần được phòng các bệnh khác thường gặp trong giai đoạn ương như bệnh gạo trên cá tra, vì một đàn cá đang chống chọi với bệnh này sẽ dễ bị thối đuôi tấn công hơn.

Câu hỏi thường gặp về bệnh thối đuôi trên cá tra

Kết luận

Bệnh thối đuôi trên cá tra do Flavobacterium columnare gây ra, nguy hiểm nhất với cá giống sau san thưa, vận chuyển. Phát hiện sớm vệt trắng ở đuôi, chẩn đoán đúng rồi xử lý theo diễn tiến bệnh là cách giữ tỷ lệ sống cho đàn cá; tuyệt đối không dùng chất cấm.

Nếu ao đang có cá bị trắng đuôi, thối đuôi? Hãy gọi Hotline 0982 266 640 hoặc gửi hình ảnh và chỉ số nước ao để kỹ sư Green Bio tư vấn miễn phí cho bà con.