Cách xử lý nấm đồng tiền trong ao tôm tận gốc

Nấm đồng tiền ao tôm là lớp mảng bám tanh, hình vảy hoặc chân chó, thường mọc trên bạt bờ, dây oxy và nhá ăn. Lớp này âm thầm bào mòn đường ruột tôm, dẫn tới phân trắng, teo gan và chậm lớn. Bà con lo nhất không phải mảng bám trông xấu, mà là tôm ăn phải độc tố của nó, kéo theo cả vụ đầu tư có thể hụt vốn. Trong bài này, Green Bio sẽ chia sẻ cách nhận biết, nguyên nhân, quy trình xử lý ao đang nuôi và ao đầu vụ, kèm thông số môi trường cần giữ. Giải pháp sinh học vi sinh Bacillus kết hợp enzyme của Green Bio giúp cắt nguồn hữu cơ, ức chế nấm và cân bằng lại hệ vi sinh trong ao.

Nấm đồng tiền là gì mà khiến bà con nuôi tôm dè chừng

Nấm đồng tiền (dân gian còn gọi là nấm chân chó, nấm bông gòn tùy hình dạng) không đơn thuần là một loài nấm riêng lẻ. Về bản chất sinh học, đây là một phức hợp cộng sinh giữa địa y, nấm và tảo bám, hình thành từ chính lớp nhớt bạt (biofilm) tích tụ trong ao. Khi chất hữu cơ dư thừa, xác tảo tàn và vi sinh vật tự dưỡng, dị dưỡng cùng nguyên sinh động vật bám lên bề mặt giá thể, chúng đan xen thành một bộ khung polysaccharide chắc chắn, bám chặt vào bạt, đá, dụng cụ và cả vỏ tôm.

Đặc điểm nhận diện dễ thấy nhất là hình dạng:

• Nấm có dạng hình vảy, dạng cành cây phân nhánh hoặc đôi khi giống một búi sợi mắc vào bề mặt bám.
• Màu sắc của nấm đồng tiền cũng biến đổi theo loại tảo mà nó cộng cộng sinh, có thể là xanh lục, trắng, vàng hoặc nâu.
• Chúng thường tập trung dày đặc ở khu vực bạt bờ, gần mặt nước 20-30cm, trên đất đá, nhá cho ăn và các vật dụng ngâm lâu trong ao.

Thông thường, nấm đồng tiền xuất hiện sau vài tuần thả giống và tăng dần mật độ đến cuối vụ nuôi, do lúc này lượng khoáng dinh dưỡng và chất thải hữu cơ trong ao đã tích lũy đủ phong phú để nấm phát triển. Sau 7-10 ngày kể từ khi cấp nước, nấm bắt đầu lớn bằng ngón tay út và có thể lan rộng rất nhanh nếu gặp điều kiện thuận lợi.

Nguyên nhân nấm đồng tiền xuất hiện trong ao nuôi tôm là gì?

Nước ao ô nhiễm, chất hữu cơ dư thừa là “mảnh đất màu mỡ” cho nấm

Thức ăn dư thừa, phân tôm và xác tảo chết tích tụ liên tục dưới đáy ao tạo thành lớp bùn hữu cơ giàu dinh dưỡng. Đây chính là nguồn thức ăn lý tưởng để bào tử nấm đồng tiền bám rễ và phát triển thành từng mảng lớn chỉ sau vài ngày.

Nhớt bạt hình thành do tảo tàn và chất hữu cơ tích tụ

Khi tảo trong ao nở hoa rồi tàn lụi hàng loạt, đặc biệt sau mưa lớn hoặc khi pH dao động mạnh, lớp nhớt sinh học bám trên bạt lót dày lên nhanh chóng. Lớp nhớt này chính là “bệ phóng” để bào tử nấm bám chặt và lan rộng, đồng thời cũng là nơi trú ẩn của Vibrio spp. và nhiều vi khuẩn cơ hội khác.

Xem thêm: pH nuôi tôm cá bao nhiêu là chuẩn? Cách đo và xử lý pH trong ao nuôi

Mất cân bằng hệ vi sinh trong ao nuôi

Một ao nuôi khỏe mạnh luôn duy trì được thế cân bằng giữa vi sinh có lợi và vi sinh vật gây hại. Khi lạm dụng hóa chất diệt khuẩn hoặc kháng sinh không đúng cách, hệ vi sinh có lợi bị tiêu diệt hàng loạt, để lại khoảng trống sinh thái cho nấm và các vi khuẩn cơ hội bùng phát trở lại mạnh hơn.

Thời tiết giao mùa, nhiệt độ và độ mặn biến động

Giai đoạn chuyển mùa, khi nhiệt độ nước xuống thấp kết hợp độ mặn tăng cao, sức đề kháng của tôm suy giảm trong khi điều kiện môi trường lại thuận lợi hơn cho nấm và tảo bám phát triển. Đây là lý do vì sao nấm đồng tiền thường bùng phát mạnh vào các thời điểm giao mùa trong năm.ụp ảnh và theo dõi mức tôm ăn ở các cữ tiếp theo.

Dấu hiệu nhận biết nấm đồng tiền sớm trong ao tôm

Phát hiện sớm là yếu tố quyết định hiệu quả xử lý. Bà con có thể quan sát các dấu hiệu sau trên bạt bờ, vỉ oxy, dụng cụ ao nuôi và cả trên vỏ tôm:

• Tôm trong ao có dấu hiệu giảm ăn, phân lỏng bất thường hoặc bắt đầu xuất hiện phân trắng dù chưa rõ nguyên nhân từ đường ruột. xử lý dứt điểm thì phải giải quyết các điều kiện này, đừng chỉ nhìn vào lớp mảng bám bên ngoài.

• Xuất hiện các đốm hoặc mảng bám có dạng vảy, dạng cành cây phân nhánh hoặc búi sợi, màu sắc từ xanh lục, trắng, vàng đến nâu.
• Mảng bám tập trung dày ở khu vực gần mặt nước (20-30cm), trên bạt bờ, đất đá và các dụng cụ ngâm lâu trong ao.
• Sau 7-10 ngày cấp nước, nấm bắt đầu phát triển lớn bằng ngón tay út và lan nhanh trong điều kiện thuận lợi.
• Khi cầm hoặc cào thử bằng móng tay, nấm còn sống thường có màu vàng nhẹ đến vàng sậm, bị nhớt, có dịch nhầy bề mặt, ngửi có mùi tanh và khó cào bong ra.

Tác hại của nấm đồng tiền đối với tôm nuôi và cả vụ mùa

Ảnh hưởng trực tiếp lên đường ruột tôm

Khi tôm vô tình ăn phải xác nấm bong tróc hoặc tiếp xúc trực tiếp, độc tố từ nấm đồng tiền gây viêm đường ruột, khiến tôm khó tiêu hóa. Về lâu dài, tôm dần bỏ ăn và dễ mắc các bệnh liên quan đến đường ruột như phân trắng, phân lỏng. Tôm bị ảnh hưởng thường ốp thân, còi cọc, chậm lớn, thậm chí rớt đáy nếu tình trạng diễn tiến nặng.

Xem thêm: Cách điều trị tôm bị bệnh phân trắng

Trở thành nơi cư trú và phát tán mầm bệnh

Cấu trúc dạng khung của nấm đồng tiền tạo môi trường lý tưởng để vi khuẩn, ký sinh trùng và cả vi bào tử trùng (EHP) trú ẩn, sinh sôi. Đây là lý do một ao có nấm đồng tiền thường đi kèm nguy cơ bùng phát các bệnh nhiễm khuẩn khác cao hơn hẳn ao sạch.

Gây ô nhiễm môi trường ao nuôi, giảm hiệu quả xử lý

Độc tố do nấm đồng tiền tiết ra làm ô nhiễm nguồn nước, khiến hệ sinh thái ao nuôi bị xáo trộn. Khi môi trường xấu đi, hiệu quả của các biện pháp xử lý bằng thuốc, hóa chất hay vi sinh khác cũng bị suy giảm đáng kể, khiến chi phí xử lý cho cả vụ nuôi tăng cao mà kết quả vẫn không triệt để.

Vì vậy giữ đường ruột và gan tụy khỏe song song với xử lý nấm là hướng đi thực tế. Nếu tôm đã có dấu hiệu phân trắng, bà con có thể tham khảo thêm nhóm sản phẩm hỗ trợ đường ruột như Stop White hoặc B52 của Green Bio.

Vì sao tuyệt đối không nên chà, tẩy, rửa hay dùng hóa chất khi ao đang có nấm đồng tiền?

Đây là sai lầm phổ biến nhất mà nhiều bà con mắc phải khi phát hiện ao có nấm: cố gắng chà rửa hoặc tạt hóa chất diệt khuẩn liều mạnh với hy vọng xử lý nhanh gọn. Trên thực tế, cách làm này thường phản tác dụng.

Không nên trực tiếp chà, tẩy, rửa bạt và dụng cụ khi ao có nấm đồng tiền, bởi hành động cọ rửa khiến các bào tử nấm bị bung ra, phát tán mạnh mẽ và lây lan nhanh hơn khắp ao thay vì được loại bỏ. Đồng thời, khi nấm bong tróc sẽ tỏa ra mùi tanh đặc trưng, vô tình hấp dẫn tôm đến ăn phải, khiến độc tố xâm nhập trực tiếp vào cơ thể và ảnh hưởng đến gan, ruột của tôm.

Việc lạm dụng hóa chất diệt khuẩn để xử lý nấm cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro:

• Hóa chất diệt khuẩn không chọn lọc, tiêu diệt cả vi sinh có lợi lẫn có hại, khiến hệ vi sinh ao mất cân bằng và mầm bệnh dễ bùng phát trở lại chỉ sau thời gian ngắn.
• Sử dụng hóa chất liên tục, sai liều khiến nấm và vi khuẩn dần kháng thuốc, việc xử lý về sau càng khó khăn hơn.
• Hóa chất tồn dư ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm, gây suy giảm miễn dịch, chậm lớn, thậm chí gây chết nếu dùng sai liều lượng. Về lâu dài, hóa chất tích tụ dưới đáy ao gây ô nhiễm môi trường, tồn dư trong sản phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu của tôm thương phẩm.

Chính vì vậy, hướng xử lý bền vững và an toàn nhất cho ao tôm đang có nấm đồng tiền là can thiệp bằng vi sinh có định hướng, thay vì tấn công cơ học hoặc hóa học vào lớp nấm.

Quy trình xử lý nấm đồng tiền tận gốc bằng vi sinh

Khi phát hiện ao nuôi có dấu hiệu nấm đồng tiền, quy trình xử lý cần được tiến hành đồng bộ trên ba mặt trận: giảm nguồn dinh dưỡng nuôi nấm, tấn công trực tiếp bằng vi sinh chuyên biệt và tăng sức đề kháng cho tôm.

Bước 1: Giảm bớt lượng thức ăn dư thừa trong ao

Giảm khẩu phần thức ăn xuống còn khoảng 70-80% so với bình thường trong giai đoạn xử lý. Việc này giúp hạn chế lượng chất hữu cơ dư thừa lắng đáy là nguồn dinh dưỡng chính nuôi dưỡng nấm đồng tiền. Đồng thời, việc này cũng giảm áp lực tiêu hóa lên đường ruột tôm đang bị ảnh hưởng.

Bước 2: Sử dụng men vi sinh chuyên biệt xử lý nấm

Đây là bước quan trọng nhất, cần một dòng vi sinh có mật độ Bacillus cao và hệ enzyme đặc hiệu để phá vỡ cấu trúc nấm từ bên trong, thay vì tác động cơ học từ bên ngoài như chà rửa. Phần tiếp theo của bài viết sẽ phân tích chi tiết cơ chế và phác đồ sử dụng cụ thể.

Bước 3: Tăng cường sức đề kháng cho tôm bằng vitamin C

Song song với xử lý môi trường, cần bổ sung vitamin C vào khẩu phần ăn để tăng đề kháng, giúp tôm bớt bị sốc trong quá trình môi trường ao biến động khi xử lý nấm. Đây là bước thường bị bỏ qua nhưng lại quyết định việc tôm có phục hồi ổn định sau xử lý hay không.

Cải tạo ao đầu vụ thế nào để nấm đồng tiền không có chỗ bám?

Nhiều tài liệu ghi nhận nấm hay tái xuất hiện ở các ao từng bị vụ trước. Vì vậy cải tạo đầu vụ là cách rẻ nhất để phòng nấm.

Quy trình thường được khuyến cáo:

• Phơi ao khô khoảng 2 đến 3 ngày sau khi thu hoạch.
• Chà rửa bạt bờ, lấy sạch mảng bám và bùn.
• Rải vôi nung (CaO) với liều thường được nhắc đến là 700 – 800 kg cho 1.000 m² đáy ao, tạo pH cao diệt mầm nấm.
• Phơi thêm 5 đến 7 ngày rồi mới cấp nước.
• Ngâm hoặc xịt dụng cụ như nhá ăn, dây oxy, can, phao bằng dung dịch vôi.
• Xử lý vi sinh trước khi thả giống để thiết lập hệ vi sinh có lợi từ đầu.

Với ao lót bạt, bà con nên kiểm tra kỹ các góc bạt, mép nối và vị trí đặt thiết bị. Đây là chỗ nấm dễ sót nhất.

Xem thêm: Vôi thủy sản là gì? Các loại vôi dùng trong nuôi tôm

G24: Công nghệ vi sinh chuyên biệt diệt sạch nấm đồng tiền từ Green Bio

Thành phần và cơ chế hoạt động

G24 là dòng vi sinh xử lý nấm cao cấp của Tập đoàn Green Bio, được bào chế chuyên biệt để đối kháng với nấm đồng tiền và khuẩn Vibrio. Trong 1kg sản phẩm chứa:

Cơ chế tác động của G24 diễn ra theo trình tự rõ ràng: sau khi đưa vi sinh xuống ao, hàng nghìn tỷ Bacillus subtilis đồng loạt tấn công bằng cách tiết enzyme protease và cellulase phá vỡ lớp nhớt-biofilm bảo vệ nấm, đồng thời cạnh tranh dinh dưỡng và chỗ bám để cắt đứt nguồn nuôi dưỡng nấm. Song song, Bacillus subtilis tiết ra các hợp chất kháng nấm tự nhiên giúp phá vách tế bào nấm khiến sợi nấm suy yếu, co lại và chết dần. Khi nấm bị bất hoạt, vi sinh có lợi tiếp tục phân hủy xác nấm và đi vào đường ruột tôm để ức chế Vibrio phát triển.

G24 xử lý được những vấn đề gì trong ao nuôi

• Bất hoạt nấm đồng tiền chỉ sau khoảng 24 giờ sử dụng, thời gian nấm bắt đầu chết rõ rệt thường từ ngày thứ 3 và chết hoàn toàn vào khoảng ngày thứ 5-6.
• Ức chế vi khuẩn Vibrio spp. gây bệnh, hỗ trợ phòng ngừa bệnh đường ruột và phân trắng trên tôm.
• Làm sạch đáy ao, phân hủy mùn bã hữu cơ, giảm các loại khí độc H₂S, NO₂, NH₃ tích tụ.
• Quản lý tảo, giúp màu nước ổn định, làm sạch vỉ oxy và tăng cường oxy hòa tan trong ao.
• Xử lý nhớt bạt, váng nước là gốc rễ hình thành nấm,ngăn ngừa nấm mới tiếp tục phát sinh.

Cách kiểm tra hiệu quả xử lý cũng khá đơn giản: nấm còn sống thường có màu vàng nhẹ đến vàng sậm, cầm vào nhớt, có dịch nhầy và mùi tanh, khó cào bong bằng móng tay. Khi nấm bắt đầu chết, mảng bám chuyển dần sang màu đen, không còn nhớt, hết mùi tanh và dễ dàng bong ra khi cào nhẹ. Bà con nên quan sát, chụp hình hoặc quay video dụng cụ trước khi xử lý để đối chiếu kết quả sau 4-5 ngày.

Phác đồ sử dụng G24 xử lý nấm đồng tiền theo từng giai đoạn ao nuôi