Cách nhận biết sơm và điều trị cá ping pong bị xuất huyết

Cá ping pong bị xuất huyết là khi trên thân, quanh gốc vảy ngọc, vây, đuôi hoặc hậu môn cá nổi đốm đỏ hay gân máu. Nguyên nhân chủ yếu là vi khuẩn Aeromonas tấn công khi nước bể bẩn hoặc nhiệt độ thay đổi đột ngột, và cá con mới mua về nuôi trong bể nhỏ là nhóm dễ mắc nhất. Bệnh để lâu sẽ khiến cá bỏ ăn, nằm đáy, bong vảy ngọc, rách đuôi rồi chết chỉ sau vài ngày, và vì dùng chung nước nên dễ lây sang cả bể. Trong bài viết này, Green Bio sẽ hướng dẫn người nuôi cá cảnh cách nhận biết sớm, phân biệt với các bệnh dễ nhầm và chữa cá tại nhà bằng những bước đơn giản, an toàn.

Cá ping pong bị xuất huyết là bệnh gì?

Cá ping pong bị xuất huyết thường không phải một bệnh riêng. Đây là dấu hiệu cho thấy cá đang bị nhiễm khuẩn hoặc bị tổn thương do nước xấu. Cá ping pong là một giống cá vàng có thân tròn như quả bóng và lớp vảy ngọc trai dày nhô lên. Vì vậy cá mắc các bệnh giống cá vàng, trong đó hay gặp nhất là bệnh đốm đỏ trên cá cảnh do vi khuẩn.

Vi khuẩn Aeromonas có sẵn trong hầu hết các bể cá. Khi cá khỏe, chúng không gây hại. Khi cá yếu đi vì nước bẩn, lạnh đột ngột hoặc bị xước da, vi khuẩn bám vào vết thương, tiết độc tố làm vỡ các mạch máu nhỏ dưới da. Các đốm đỏ, gân đỏ người nuôi nhìn thấy chính là máu rỉ ra dưới da.

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, phần lớn ca xuất huyết ở cá ping pong khởi đầu từ nước bể. Muốn chữa khỏi và không tái phát, phải sửa nước trước rồi mới tính đến thuốc.

Vì sao cá ping pong dễ bị xuất huyết hơn các loại cá vàng khác?

Cá ping pong dễ bị xuất huyết hơn vì cơ thể nhỏ, bơi chậm và thường được nuôi trong bể nhỏ. Ba điều này khiến cá chịu tác động của nước xấu nhanh hơn các giống cá vàng thân dài.

Thân tròn, bơi chậm, sức chịu đựng kém

Thân tròn làm nội tạng của cá ping pong bị dồn nén, cá bơi chậm, khó tranh ăn và dễ mệt khi nước thiếu oxy. Khi nước bị dao động, cá ping pong thường có biểu hiện bệnh sớm hơn các con cá vàng khác trong cùng bể.

Vảy ngọc dễ tổn thương

Mỗi vảy ngọc là một hạt nhô lên, dễ bị bong khi cá va vào đá, vật trang trí hoặc khi bị vợt bắt mạnh tay. Chỗ vảy bong là vết thương hở, và vi khuẩn xâm nhập vào đây đầu tiên. Vì vậy, vết đỏ trên cá ping pong thường xuất hiện quanh gốc vảy ở hai bên hông và bụng.

Bể nhỏ, nước nhanh bẩn

Nhiều người nuôi cá ping pong trong bể vài chục lít hoặc bể để bàn, lọc yếu và cho ăn nhiều. Phân cá và thức ăn thừa phân hủy thành amoniac (NH3) và nitrit (NO2-), hai chất làm bỏng da và vây cá. Bể càng nhỏ, các chất độc này tích tụ càng nhanh. Người nuôi có thể tìm hiểu vì sao bể mới set-up dễ bị độc qua bài chu trình ni tơ trong nước nuôi. Ngưỡng độc của amoniac xem tại bài khí độc NH3 trong nước.

Thay nước và thả cá sai cách

Thay nhiều nước máy lạnh một lần, hoặc đổ cá mới mua thẳng vào bể không cân bằng nhiệt, làm cá bị sốc. Thay đổi pH đột ngột cũng gây stress tương tự. Ngưỡng pH phù hợp và cách giữ pH ổn định xem tại bài độ pH chuẩn cho tôm cá.

Dấu hiệu nhận biết cá ping pong bị xuất huyết

Cá ping pong bị xuất huyết có thể nhận ra bằng mắt thường. Nên quan sát lúc cho ăn, khi cá bơi lên gần mặt nước, và nhìn kỹ cá từ bên hông lẫn từ dưới bụng.

Giai đoạn đầu (dễ chữa nhất):

• Gân đỏ mảnh chạy dọc vây đuôi, vây lưng, thấy rõ nhất ở cá có vây màu trắng.
• Vài chấm đỏ nhỏ quanh gốc vảy ngọc ở bụng hoặc hai bên hông.
• Cá vẫn ăn nhưng chậm hơn, hay cụp vây.

Giai đoạn giữa:

• Đốm đỏ lan rộng thành mảng, vảy ngọc quanh chỗ đỏ bị bong hoặc dựng lên.
• Mép đuôi trắng đục, rách tua, đỏ ở gốc đuôi. Phần này giống bệnh xuất huyết vây và đuôi ở cá.
• Cá ăn ít hoặc bỏ ăn, nằm đáy, đứng yên một góc.

Giai đoạn nặng:

• Vết đỏ chuyển thành vết loét, hậu môn sưng đỏ, bụng chướng to bất thường.
• Có thể lồi mắt, cá mất thăng bằng, nổi nghiêng hoặc lật bụng.

Đến lúc này vi khuẩn đã vào máu, diễn tiến giống bệnh cá bị lở loét. Chúng tôi luôn nhắc người nuôi: chữa từ lúc mới thấy gân đỏ thì cơ hội cứu cá cao hơn rất nhiều so với đợi cá bỏ ăn.

Phân biệt cá ping pong bị xuất huyết với những tình trạng dễ nhầm

Không phải vết đỏ nào trên cá ping pong cũng do vi khuẩn. Nhiều ca người nuôi gửi hình cho chúng tôi chỉ là cá bị bỏng do nước bẩn. Những ca này thay nước đúng cách là cá tự hồi phục, không cần dùng thuốc.

Riêng nguyên nhân do virus cần đặc biệt lưu ý vì ở cá vàng, virus này gây chết rất nhiều khi nước ấm. Trong thí nghiệm khoa học trên Tạp chí khoa học DAO, cá vàng nhiễm virus chết khoảng 90% ở 20-25°C nhưng chỉ khoảng 10% ở 15°C. Nếu cá chết dồn dập mà dùng thuốc không đỡ, người nuôi nên nghĩ tới virus và gọi kỹ sư thay vì đổi thuốc liên tục.

Cách nhận diện rận cá, trùng mỏ neo và các ký sinh khác xem tại bài các loại ký sinh trùng trên cá.

Cá ping pong bị xuất huyết có chữa được không?

Cá ping pong bị xuất huyết chữa được, nhất là khi phát hiện ở giai đoạn đầu và nguyên nhân là nước xấu. Khả năng cứu cá giảm dần theo mức độ bệnh.

Vi khuẩn Aeromonas hydrophila hoàn toàn có thể làm chết cả đàn cá vàng nếu không xử lý kịp. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Thủy sản Ấn Độ ghi nhận vi khuẩn này gây chết hàng loạt cá vàng tại bốn trại cá cảnh. Đặc điểm của nhóm vi khuẩn này xem thêm tại bài vi khuẩn Aeromonas trên thủy sản.

Cách điều trị cá ping pong bị xuất huyết tại nhà

Chữa cá ping pong bị xuất huyết hiệu quả nhất là làm theo thứ tự: sửa nước, cách ly, tắm muối, chăm ăn uống. Chỉ khi cá nặng mới cần đến kháng sinh. Làm ngược thứ tự, ví dụ đổ thuốc ngay vào bể chính, thường khiến cá yếu thêm.

Việc cần làm ngay trong ngày đầu

• Test nước bằng bộ test bán ở cửa hàng cá cảnh: Chỉ số nước tốt cho cá ping pong với amoniac và nitrit bằng 0, pH khoảng 7,0-8,0.
• Thay 20-30% nước: Tiến hành thay nước bằng nước máy đã khử clo (để qua đêm hoặc dùng dung dịch khử clo), nhiệt độ chênh không quá 1-2°C so với nước trong bể. Nước quá xấu thì thay lặp lại mỗi ngày, không thay hết nước một lần.
• Nhịn ăn 1 ngày hoặc giảm một nửa lượng thức ăn, để nước bớt bẩn.
• Tăng sục khí: Cá bệnh cần nhiều oxy hơn bình thường. Ngưỡng oxy an toàn xem tại bài oxy hòa tan trong nước nuôi.
• Giữ nhiệt độ ổn định: Không để bể dưới nắng gắt hoặc gần cửa gió lạnh. Nhiệt độ phù hợp cho cá tham khảo bài nhiệt độ thích hợp cho cá.

Tách cá bệnh và tắm muối

Với cá ping pong, tắm muối là cách đơn giản, rẻ và an toàn nhất khi dùng đúng liều. Muối giúp cá đỡ mất nước qua vết thương và hạn chế một phần vi khuẩn trên da.

Chuẩn bị bể cách ly: Thùng nhựa hoặc bể nhỏ 10-20 lít, có sục khí, không cần lọc, không cần đá hay vật trang trí. Lấy một nửa nước từ bể cũ, một nửa nước sạch đã khử clo để cá không bị sốc.

Cách cho muối: Dùng muối hột hoặc muối biển không có i-ốt, hòa tan hết trước khi cho vào bể. Vì cá ping pong yếu hơn cá vàng thường, nên tăng muối từ từ:

• Ngày 1: 1g muối cho mỗi lít nước.
• Ngày 2: nâng lên 2 g mỗi lít.
• Ngày 3 trở đi: giữ 3 g mỗi lít, duy trì 5-7 ngày.

Ví dụ: bể cách ly 10 lít, ngày 1 cho 10 g, ngày 2 cho thêm 10 g, ngày 3 cho thêm 10 g (tổng 30 g). Nên dùng cân tiểu ly để đong cho chính xác.

Lưu ý:

• Mỗi lần thay nước bể cách ly thì bù muối đúng theo lượng nước mới.
• Không cho muối vào bể chính có cây thủy sinh.
• Nếu cá thở gấp, nằm nghiêng sau khi cho muối, thay ngay 30-50% nước để giảm nồng độ.

Nếu vết đỏ có mọc thêm lớp bông trắng như sợi bông, cá đã bị nấm kèm theo. Cách xử lý xem tại bài cách điều trị nấm thủy mi trên cá.

Cho cá ping pong ăn thế nào trong lúc bệnh?

Cá ping pong bệnh vẫn cần ăn nhưng phải ăn ít và dễ tiêu. Thân tròn khiến cá dễ bị đầy bụng, nên chúng tôi khuyên:

• Cho ăn 1 lần mỗi ngày, lượng cá ăn hết trong khoảng 1-2 phút.
• Ưu tiên thức ăn chìm hoặc ngâm mềm thức ăn viên trước khi cho ăn, để cá không đớp nhiều không khí.
• Vớt thức ăn thừa sau 5 phút.
• Nếu cá bỏ ăn 2-3 ngày, đừng cố thả thêm thức ăn, vì nước sẽ bẩn thêm.

Khi nào cá ping pong cần dùng kháng sinh?

Cá ping pong chỉ cần kháng sinh khi đã sửa nước, tắm muối 2-3 ngày mà đốm đỏ vẫn lan rộng, hoặc khi cá đã có vết loét, chướng bụng, lồi mắt. Đây là dấu hiệu vi khuẩn đã vào máu, muối không còn đủ sức. Đổ kháng sinh trực tiếp vào bể vừa kém hiệu quả vừa làm chết vi sinh trong lọc. Vì vậy, chúng tôi ưu tiên trộn kháng sinh vào thức ăn, áp dụng khi cá còn ăn được.

Với vi khuẩn Aeromonas và Pseudomonas gây xuất huyết, lở loét trên cá, chúng tôi thường chọn cặp sulfadimidin và trimethoprim. Hai hoạt chất này cùng tác động vào quá trình sinh sản của vi khuẩn nên hiệu quả cao hơn khi dùng riêng lẻ.

Marvatil của Green Bio chứa cặp hoạt chất này, dùng cho xuất huyết, lở loét, lồi mắt trên cá. Liều cho cá ao là 5 g/kg thức ăn, dùng liên tục 4-5 ngày. Cá ping pong mỗi ngày chỉ ăn vài gram thức ăn, nên lượng thuốc cần chia rất nhỏ. Người nuôi nên gọi kỹ sư để được hướng dẫn cách chia liều và trộn thức ăn phù hợp với số cá trong bể. Tổng quan các nhóm kháng sinh dùng cho cá xem tại bài các loại kháng sinh trong thủy sản.

Khi dùng kháng sinh cần nhớ:

• Dùng đủ số ngày, không ngưng khi vừa thấy hết đỏ.
• Không dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.
• Không dùng các chất bị cấm trong nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam như chloramphenicol, nhóm nitrofuran (furazolidone) hay xanh malachite, dù được truyền tai là hiệu quả.

Bệnh nhẹ thì người nuôi hoàn toàn tự xử lý được bằng nước sạch và muối. Bệnh nặng thì một cuộc gọi cho kỹ sư Green Bio để chọn đúng thuốc, đúng liều sẽ giúp tránh mất cả bể cá.

Những sai lầm khiến cá ping pong bị xuất huyết mãi không khỏi

Cá ping pong bị xuất huyết kéo dài thường do cách chăm sóc, không phải do bệnh quá nặng. Đây là những lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất khi tư vấn cho người nuôi cá cảnh:

• Thay hết nước và rửa sạch lọc bằng nước máy sẽ làm vi sinh có lợi trong lọc chết hết, 2-3 ngày sau amoniac tăng vọt và cá bệnh nặng hơn.
• Đổ thuốc vào bể chính thay vì bể cách ly sẽ làm cá khỏe cũng bị stress và lọc bị hỏng.
• Dùng nhiều loại thuốc liên tục khi chưa biết cá bị gì sẽ khiến cá kiệt sức vì thuốc.
• Cho ăn nhiều để “bồi bổ” cá bệnh sẽ làm nước bẩn và cá đầy bụng.
• Thả cá mới mua thẳng vào bể không qua cách ly sẽ mang mầm bệnh vào cả đàn.
• Để vật trang trí sắc cạnh trong bể nuôi cá ping pong sẽ khiến vảy ngọc liên tục bị bong.

Cách phòng cá ping pong bị xuất huyết tái phát

Phòng cá ping pong bị xuất huyết chủ yếu là giữ nước sạch, ổn định và để cá không bị stress. Những việc này đơn giản nhưng hiệu quả hơn mọi loại thuốc.

• Chọn bể đủ rộng, lọc đủ mạnh, bể càng rộng, nước càng ổn định. Lọc nên mạnh hơn mức cần thiết một chút nhưng dòng chảy nhẹ, vì cá ping pong bơi yếu.
• Cho ăn vừa đủ, 1-2 lần mỗi ngày, lượng cá ăn hết trong 2 phút. Nên dùng thức ăn chìm hoặc ngâm mềm.
• Thay 20-30% nước mỗi tuần bằng nước đã khử clo và cân bằng nhiệt. Chỉ rửa bông lọc bằng nước lấy từ bể cũ.
• Cách ly cá mới mua 2-3 tuần trước khi thả chung.
• Giữ nhiệt độ ổn định, tránh thay đổi đột ngột khi chuyển mùa.
• Bể trơn, đáy mịn, không để đá sắc. Không nuôi chung với cá bơi nhanh hay cá hay rỉa vây.
• Test nước định kỳ, nhất là trong 4-6 tuần đầu sau khi set-up bể mới.

Câu hỏi thường gặp về cá ping pong bị xuất huyết

Kết luận

Cá ping pong bị xuất huyết phần lớn bắt đầu từ nước bể mất ổn định, sau đó vi khuẩn Aeromonas mới tấn công cá đã yếu. Thấy gân đỏ ở vây hay đốm đỏ quanh vảy ngọc, người nuôi nên test nước, thay nước đúng cách, tách cá và tắm muối ngay. Chỉ khi cá đã loét, chướng bụng hoặc bỏ ăn mới cần dùng kháng sinh theo hướng dẫn của kỹ sư.

Nếu chưa rõ cá đang bị nước độc, vi khuẩn hay virus, người nuôi hãy gọi Hotline 0982 266 640 hoặc gửi hình ảnh, video cá và chỉ số nước bể để kỹ sư Green Bio tư vấn miễn phí, hướng dẫn liều phù hợp với bể của mình. Khi cần thuốc, người nuôi có thể đặt Marvatil hoặc xem thêm các chế phẩm cho cá của Green Bio.