Thị trường Brazil đang trở thành điểm đến quan trọng của cá rô phi Việt Nam, nhưng ngành hàng này cũng đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng mạnh nếu nước này thông qua dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi.

Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, ngày 29/5/2026, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn thuộc Hạ viện Brazil đã thông qua Dự luật số 6331/25. Dự luật này đề xuất cấm nhập khẩu cá rô phi vào Brazil, bao gồm cá rô phi sống, cá giống và các sản phẩm phục vụ tiêu dùng như hàng đông lạnh, phi lê, sản phẩm chế biến.

Dù dự luật vẫn cần trải qua nhiều bước xem xét trước khi có thể trở thành luật chính thức, động thái này đã tạo ra nhiều lo ngại cho ngành cá rô phi Việt Nam. Nguyên nhân là Brazil hiện đang là thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn nhất của Việt Nam.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Brazil đạt khoảng 26 triệu USD, chiếm 54% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của cả nước. Con số này cho thấy mức độ phụ thuộc khá lớn của ngành hàng cá rô phi vào thị trường Brazil trong giai đoạn hiện nay.

Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cá rô phi sang Brazil trong thời gian gần đây rất nhanh. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang thị trường này mới đạt khoảng 148.000 USD. Đến năm 2025, con số này đã tăng lên khoảng 11 triệu USD. Từ một thị trường nhỏ, Brazil nhanh chóng trở thành điểm đến chiến lược của cá rô phi Việt Nam.

Chính vì vậy, nếu dự luật cấm nhập khẩu được thông qua, tác động đối với doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sẽ không nhỏ. Không chỉ kim ngạch xuất khẩu bị ảnh hưởng, chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ trong nước cũng có thể chịu sức ép. Khi một thị trường lớn bị thu hẹp, doanh nghiệp sẽ phải tìm hướng chuyển đơn hàng sang các thị trường khác, trong khi người nuôi có thể đối mặt với áp lực đầu ra.

Phía Brazil đưa ra lý do liên quan đến phòng ngừa dịch bệnh và bảo vệ hệ sinh thái nuôi trồng thủy sản trong nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh ngành nuôi cá rô phi của Brazil đang phát triển nhanh, nhiều ý kiến cho rằng yếu tố bảo vệ sản xuất nội địa cũng là một nguyên nhân quan trọng phía sau đề xuất này.

Trước đó, Brazil từng tạm dừng nhập khẩu cá rô phi Việt Nam trong giai đoạn 2024 – 2025 với lý do liên quan đến nguy cơ dịch bệnh TiLV. Sau quá trình trao đổi kỹ thuật, đánh giá khoa học và kiểm tra thực tế giữa cơ quan chức năng hai nước, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil đã dỡ bỏ lệnh đình chỉ vào tháng 4/2025, khôi phục hoạt động nhập khẩu cá rô phi Việt Nam.

Việc Brazil tiếp tục xem xét một dự luật mới cho thấy cá rô phi Việt Nam vẫn có thể gặp thêm rào cản thương mại trong thời gian tới. Điều này đặt ra yêu cầu phải chủ động theo dõi, trao đổi và làm rõ các vấn đề kỹ thuật, khoa học, pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngành hàng.

VASEP kiến nghị các cơ quan chức năng Việt Nam cần phối hợp với Đại sứ quán và Thương vụ Việt Nam tại Brazil để theo dõi sát quá trình xem xét dự luật. Đồng thời, cần tiếp tục làm việc với phía Brazil nhằm khẳng định năng lực kiểm soát dịch bệnh, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn sinh học của cá rô phi Việt Nam.

Ở góc độ thương mại, việc đánh giá tính phù hợp của dự luật với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới cũng rất cần thiết. Nếu một biện pháp cấm nhập khẩu được đưa ra nhưng thiếu cơ sở khoa học rõ ràng, điều này có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc thương mại công bằng giữa các quốc gia.

Trong dài hạn, cá rô phi vẫn được xem là mặt hàng có tiềm năng phát triển của thủy sản Việt Nam. Theo định hướng đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đưa sản lượng nuôi cá rô phi đạt 400.000 tấn và kim ngạch xuất khẩu khoảng 100 triệu USD. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, ngành cá rô phi cần không chỉ mở rộng sản xuất mà còn phải đa dạng hóa thị trường, hạn chế phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu.

Rủi ro từ Brazil là lời nhắc cho ngành cá rô phi Việt Nam về tầm quan trọng của việc chuẩn hóa vùng nuôi, kiểm soát dịch bệnh, nâng chất lượng sản phẩm và chủ động ứng phó với rào cản thương mại. Nếu xử lý tốt, đây không chỉ là thách thức trước mắt mà còn là cơ hội để ngành cá rô phi củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.