Bệnh hoại tử gan tụy cấp AHPND/EMS trên tôm: Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị

Bệnh hoại tử gan tụy cấp trên tôm (AHPND/EMS) là một trong những căn bệnh thủy sản nguy hiểm và thiệt hại nặng nề nhất tại Việt Nam, có khả năng xóa sổ toàn bộ đàn tôm chỉ trong vòng 30 ngày đầu thả giống với tỷ lệ chết lên đến 100%. Thủ phạm là chủng vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang plasmid độc lực đặc biệt, tiết ra độc tố PirA/PirB phá hủy toàn bộ mô gan tụy, khiến tôm bị teo gan, vàng gan, trắng gan rồi rớt đáy hàng loạt. Bài viết này tổng hợp đầy đủ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết sớm, phác đồ điều trị thực chiến và quy trình phòng ngừa bệnh EMS/AHPND dựa trên kinh nghiệm đồng hành cùng hàng nghìn ao nuôi tôm khắp Việt Nam. Green Bio với triết lý “Sinh học thật – Công nghệ thật – Con người thật” sẽ mang đến giải pháp Phage Pro và các chế phẩm sinh học thế hệ mới giúp diệt khuẩn Vibrio tận gốc mà không cần kháng sinh, giúp bà con cứu vụ nuôi và bảo vệ tôm đạt chuẩn xuất khẩu bền vững.

Bệnh EMS/AHPND trên tôm là gì? Tại sao đây là nỗi ám ảnh của người nuôi tôm?

Bệnh hoại tử gan tụy cấp trên tôm (AHPND – Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease), còn gọi là hội chứng tôm chết sớm (EMS – Early Mortality Syndrome) là một loại bệnh truyền nhiễm cấp tính gây thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi năm cho ngành nuôi tôm toàn cầu, đặc biệt là tại Việt Nam. Điều khiến bệnh EMS trên tôm trở nên đáng sợ hơn bất kỳ dịch bệnh nào khác chính là tốc độ gây chết: trong điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, toàn bộ đàn tôm có thể chết trắng chỉ sau 3 đến 5 ngày phát bệnh, tập trung chủ yếu trong giai đoạn từ 10 đến 50 ngày tuổi.

Bệnh lần đầu được ghi nhận tại Trung Quốc vào năm 2009, rồi lan nhanh sang Việt Nam (2010), Malaysia (2011), Thái Lan (2012), Mexico (2013) và nhiều quốc gia nuôi tôm khác trên thế giới. Riêng tại Việt Nam, những năm cao điểm dịch bệnh EMS đã cuốn trôi hàng chục nghìn héc ta ao nuôi tôm, chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh ven biển miền Trung, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng cho người nuôi tôm.

Dịch bệnh không phân biệt quy mô: hộ nuôi nhỏ lẻ hay trang trại công nghệ cao đều có thể trắng tay nếu không phát hiện và xử lý kịp thời. Đây chính là lý do bà con cần trang bị đầy đủ kiến thức về bệnh ems trên tôm và ahpnd trên tôm, không chỉ để cứu vụ nuôi trong lúc khủng hoảng mà còn để phòng ngừa từ trước khi bệnh có cơ hội bùng phát.

Vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus là thủ phạm gây bệnh EMS/AHPND trên tôm

Trong nhiều năm, nguyên nhân gây ra bệnh EMS trên tôm là một ẩn số khiến các nhà khoa học và người nuôi tôm bối rối. Đến năm 2013, Giáo sư Donald Lightner (Đại học Arizona, Hoa Kỳ) cùng nhóm nghiên cứu quốc tế đã xác định chính xác thủ phạm là một chủng đặc biệt của vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang plasmid độc lực chứa hai gene mã hóa độc tố PirA và PirB. Đây là khám phá khoa học có tính bước ngoặt, mở ra hướng phòng trị bệnh AHPND dựa trên cơ sở sinh học vững chắc.

Đặc điểm sinh học của vi khuẩn cơ hội

Vibrio parahaemolyticus là vi khuẩn Gram âm, hình que cong, có khả năng di chuyển nhờ tiêm mao đơn cực. Đặc điểm Gram âm quan trọng ở chỗ lớp vỏ tế bào chứa lipopolysaccharide (LPS) bảo vệ vi khuẩn khỏi nhiều cơ chế miễn dịch của vật chủ và làm giảm hiệu quả của một số loại kháng sinh. Vi khuẩn này thuộc nhóm vi sinh vật cơ hội: bình thường tồn tại ở mật độ thấp trong ao nuôi mà không gây hại, nhưng khi môi trường ao xấu đi (khí độc NH3, H2S tăng cao; pH biến động mạnh; oxy hòa tan thấp) hoặc khi sức đề kháng của tôm suy giảm, mật độ Vibrio sẽ bùng phát vượt ngưỡng gây bệnh.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia, ngưỡng mật độ Vibrio gây nguy hiểm trong ao nuôi được xác định ở mức trên 10³ CFU/mL nước ao (hoặc trên 10² CFU/g gan tụy khi cấy mô). Khi mật độ vượt ngưỡng này, chỉ cần thêm một yếu tố stress như nhiệt độ tăng đột ngột, mưa lớn thay đổi độ mặn hoặc tôm lột xác đồng loạt, vi khuẩn sẽ xâm nhập và gây bệnh cực kỳ nhanh.

Cơ chế gây bệnh

Điều khiến chủng V. parahaemolyticus gây EMS nguy hiểm hơn các Vibrio thông thường chính là plasmid độc lực đặc biệt mang hai gene pirA và pirB (viết tắt từ Photorhabdus insect related). Hai gene này phải đồng thời hiện diện thì mới tạo ra được cặp độc tố PirAvp và PirBvp có khả năng phá hủy mô.

Cơ chế gây bệnh diễn ra theo trình tự sau: Tôm ăn phải thức ăn hoặc uống nước ao nhiễm vi khuẩn V. parahaemolyticus, vi khuẩn theo đường miệng đi thẳng vào dạ dày và bắt đầu “cắm rễ” tại đây. Ngay khi định cư xong, chúng tiết ra một loại độc tố đặc biệt gọi là PirAvp/PirBvp, thứ độc tố này chỉ có một mục tiêu duy nhất là tấn công gan tụy của tôm.

Gan tụy của tôm bị tấn công từ bên trong: Các tế bào chịu trách nhiệm sản xuất enzyme tiêu hóa và dự trữ năng lượng bắt đầu chết hàng loạt. Khi gan tụy sụp đổ, toàn bộ hệ thống hoạt động của con tôm cũng sụp đổ theo. Tôm không tiêu hóa được thức ăn, không có năng lượng, hệ miễn dịch mất hẳn chỗ dựa, và cái chết chỉ còn là vấn đề thời gian.

Điều đáng lo ngại nhất là tốc độ. Ở giai đoạn bệnh nặng, toàn bộ chuỗi phá hủy này có thể hoàn tất chỉ trong một ngày, thậm chí nhanh hơn. Đó là lý do bà con hay thấy buổi sáng tôm còn bơi, buổi chiều đã rớt đáy hàng loạt mà không kịp trở tay.

⚠️LƯU Ý QUAN TRỌNG: Chỉ những chủng V. parahaemolyticus mang ĐỦ CẢ HAI gene pirA và pirB mới có thể gây ra bệnh AHPND/EMS trên tôm. Các chủng Vibrio thông thường không có plasmid này không gây ra hội chứng hoại tử gan tụy cấp. Đây là lý do xét nghiệm PCR phát hiện gene pirA/pirB là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất hiện nay.

Điều kiện ao nuôi nào tạo điều kiện cho Vibrio bùng phát?

Hiểu rõ điều kiện thuận lợi cho Vibrio là bước đầu tiên để phòng ngừa bệnh EMS trên tôm hiệu quả. Vi khuẩn V. parahaemolyticus phát triển mạnh nhất trong các điều kiện sau:

Dấu hiệu nhận biết bệnh EMS/AHPND trên tôm theo từng giai đoạn

Việc phát hiện sớm bệnh EMS trên tôm trong vòng 24 đến 48 giờ đầu tiên là yếu tố quyết định giữa cứu được vụ nuôi hay mất trắng. Bệnh AHPND tiến triển theo ba giai đoạn rõ ràng, mỗi giai đoạn có những dấu hiệu đặc trưng mà bà con cần ghi nhớ kỹ.

Giai đoạn 1: Cảnh báo sớm (ngày 1 đến ngày 3)

Ở giai đoạn đầu, dấu hiệu thường xuất hiện rất âm thầm và dễ bị bỏ qua. Bà con cần kiểm tra sàng ăn mỗi 2 tiếng để phát hiện kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo sớm bao gồm:

• Giảm ăn đột ngột 15 đến 20%: sàng ăn còn thừa nhiều hơn bình thường dù không thay đổi khẩu phần.
• Tôm bơi lờ đờ gần mặt nước hoặc tấp mé bờ vào ban ngày, đây là hành vi bất thường cần xử lý ngay.
• Màu sắc tôm nhợt nhạt, vỏ mềm hơn bình thường, một số con xuất hiện đốm trắng trên thân.
• Gan tôm bắt đầu đổi màu: khi vớt tôm lên kiểm tra, gan chuyển từ màu nâu đen đậm đặc sang màu vàng nhạt hoặc trắng nhợt. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh gan tụy ở tôm thẻ chân trắng.
• Ruột tôm trống hoặc đứt đoạn: khi nhìn qua ánh sáng, thấy đường ruột không có thức ăn liên tục.

Giai đoạn 2: Bệnh tiến triển nặng (ngày 3 đến ngày 7)

Nếu không can thiệp từ giai đoạn 1, bệnh AHPND sẽ bùng phát dữ dội và thiệt hại trở nên khó kiểm soát. Các dấu hiệu đặc trưng của giai đoạn này:

• Tôm bị gan rớt đáy: số lượng tôm chết rớt đáy ao tăng nhanh, ban đầu vài con mỗi ngày rồi tăng vọt lên hàng chục đến hàng trăm con.
• Tỷ lệ tôm chết có thể lên đến 30 đến 50% chỉ trong 5 ngày nếu không xử lý. Ở các trường hợp nặng, tỷ lệ chết tích lũy có thể vượt 70%.
• Gan tôm teo nhỏ, nhũn nát: khi bóp nhẹ gan tôm, mô gan không còn độ đàn hồi, vỡ nát và chảy dịch màu vàng tanh là dấu hiệu hoại tử hoàn toàn.
• Tôm giảm ăn trên 50% hoặc bỏ ăn hoàn toàn, sàng ăn gần như không giảm lượng thức ăn.
• Tôm lột vỏ không hoàn toàn (tôm cứng đầu, vỏ dính thân) do gan tụy không đủ năng lực tiết enzyme hỗ trợ quá trình lột xác.

Phân biệt các trạng thái gan tôm để chẩn đoán đúng bệnh

Không phải mọi hiện tượng bất thường ở gan tôm đều là bệnh AHPND/EMS. Bà con cần phân biệt chính xác để có hướng xử lý đúng, tránh mất thời gian và tiền bạc vào những giải pháp không phù hợp.

Phác đồ điều trị bệnh EMS/AHPND trên tôm theo từng bước

Khi đã xác định ao nuôi đang có dấu hiệu bệnh hoại tử gan tụy cấp, thời gian phản ứng là yếu tố sống còn. Phác đồ dưới đây là tổng hợp từ kinh nghiệm thực chiến xử lý hàng trăm ao tôm bị EMS, được kiểm duyệt bởi đội ngũ kỹ sư nuôi trồng thủy sản của Tập đoàn Green Bio. Bà con cần thực hiện đúng thứ tự và không bỏ qua bước nào.

Bước 1: Xử lý khẩn cấp ngay khi phát hiện tôm bị bệnh (ngày 1 đến ngày 2)

• Dừng hoặc cắt giảm 70 đến 80% lượng thức ăn ngay lập tức. Thức ăn thừa là nguồn dinh dưỡng cho Vibrio sinh sôi và làm chất lượng nước xấu thêm rất nhanh.
• Tăng cường sục khí tối đa 24/24: chạy toàn bộ quạt nước và máy sục khí để duy trì oxy hòa tan (DO) trên 5 mg/L. Vibrio phát triển yếu hơn trong môi trường giàu oxy.
• Không thay nước đột ngột nếu nguồn nước đầu vào chưa được xử lý kỹ. Thay nước không đúng cách có thể đưa thêm vi khuẩn vào ao hoặc gây sốc tôm.
• Vớt xác tôm chết ra khỏi ao ngay để tránh tôm khỏe ăn xác chết và lây lan bệnh. Xác tôm chết cần được xử lý với vôi bột trước khi chôn hủy.
• Gọi ngay cho kỹ sư tư vấn (Hotline Green Bio: 0982 266 640) để được hỗ trợ chẩn đoán và lên phác đồ xử lý phù hợp với điều kiện ao cụ thể.

Bước 2: Diệt khuẩn Vibrio và phục hồi gan tụy tôm (ngày 2 đến ngày 5)

Đây là bước quan trọng nhất quyết định tôm có được cứu hay không. Mục tiêu kép của giai đoạn này là: tiêu diệt Vibrio parahaemolyticus trong nước ao xuống dưới ngưỡng gây bệnh, đồng thời hỗ trợ phục hồi chức năng gan tụy cho tôm còn sống.

• Xử lý diệt khuẩn nước ao: sử dụng chế phẩm sinh học chuyên dụng diệt Vibrio (ưu tiên các sản phẩm chứa thực khuẩn thể – bacteriophage đặc hiệu). Tuyệt đối không dùng Chlorine với liều cao vì sẽ tiêu diệt cả vi sinh có lợi, phá vỡ hệ sinh thái ao và làm tình trạng càng khó kiểm soát hơn sau này.
• Bổ sung gan tụy qua đường thức ăn (khi tôm đã bắt đầu ăn trở lại từ 20 đến 30%): trộn thêm chế phẩm hỗ trợ gan, chất giải độc gan và vitamin C vào thức ăn để tăng tốc tái tạo mô gan tụy bị tổn thương.
• Duy trì các thông số môi trường ổn định: pH từ 7.8 đến 8.3; kiềm (alkalinity) không dưới 100 mg/L CaCO3; độ mặn ổn định; DO trên 5 mg/L liên tục.
• Kiểm tra mật độ Vibrio định kỳ bằng cách cấy mẫu nước trên môi trường TCBS (Thiosulfate Citrate Bile Salt Sucrose) để theo dõi hiệu quả diệt khuẩn.

Bước 3: Tái lập hệ vi sinh ao và phục hồi sức khỏe tôm sau dịch (ngày 5 đến ngày 14)

Sau khi đã khống chế được dịch bệnh, giai đoạn phục hồi quyết định liệu tôm có thể tiếp tục phát triển đạt năng suất hay không. Rất nhiều bà con mắc sai lầm là dừng lại ở bước 2, dẫn đến bệnh tái phát sau 10 đến 15 ngày.

• Cấy lại vi sinh có lợi (Bacillus, Lactobacillus) với mật độ đủ để tái lập quần thể vi sinh bảo vệ ao. Vi sinh có lợi cạnh tranh trực tiếp với Vibrio về thức ăn và không gian sống, tạo hàng rào sinh học ngăn Vibrio bùng phát trở lại.
• Cho tôm ăn trở lại từ từ, bắt đầu từ 30% khẩu phần bình thường rồi tăng dần theo sức ăn. Theo dõi sàng ăn chặt chẽ để điều chỉnh kịp thời.
• Tăng cường probiotic và enzyme tiêu hóa vào thức ăn giúp đường ruột tôm phục hồi nhanh, cải thiện hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) và giảm chất thải gây ô nhiễm đáy ao.
• Định kỳ xử lý đáy ao để loại bỏ bùn hữu cơ tích tụ là ổ khuẩn tiềm năng cho Vibrio tái bùng phát.

Tại sao không nên dùng kháng sinh để điều trị bệnh EMS trên tôm?

Khi đàn tôm đang chết hàng loạt, phản ứng đầu tiên của nhiều người nuôi là tìm đến kháng sinh vì tin rằng đây là giải pháp nhanh nhất. Đây là một trong những sai lầm nguy hiểm và tốn kém nhất trong nuôi tôm hiện đại.

Thứ nhất, Vibrio parahaemolyticus là vi khuẩn Gram âm có khả năng phát triển kháng kháng sinh rất nhanh. Khi dùng kháng sinh không đủ liều hoặc không đúng loại, vi khuẩn sẽ chọn lọc ra những chủng kháng thuốc, khiến bệnh trở nên khó trị hơn về sau. Điều này đã được ghi nhận rõ ràng tại nhiều vùng nuôi tôm trọng điểm ở Việt Nam sau nhiều năm lạm dụng kháng sinh.

Thứ hai, kháng sinh tồn dư trong thịt tôm là rào cản xuất khẩu nghiêm trọng. Các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Hàn Quốc đều áp dụng kiểm tra dư lượng kháng sinh rất nghiêm ngặt, với mức phạt là trả hàng về toàn bộ lô tôm hoặc cấm nhập khẩu đình chỉ toàn bộ nhà máy. Một lô tôm bị trả về có thể gây thiệt hại gấp nhiều lần so với một vụ bệnh EMS.

Thứ ba, kháng sinh tiêu diệt cả vi sinh có lợi trong ao, phá vỡ hoàn toàn hệ sinh thái vi sinh tự nhiên vốn là hàng rào bảo vệ đầu tiên chống lại Vibrio. Sau khi dùng kháng sinh, ao nuôi trở nên dễ bị tái nhiễm hơn và đòi hỏi thời gian và chi phí lớn hơn để phục hồi.

✅GIẢI PHÁP ĐÚNG ĐẮN: Thay vì kháng sinh, các nghiên cứu khoa học quốc tế mới nhất (2023 – 2025) đã xác nhận hiệu quả vượt trội của thực khuẩn thể (bacteriophage) đặc hiệu Vibrio parahaemolyticus trong việc tiêu diệt vi khuẩn mà không ảnh hưởng đến vi sinh có lợi, không để lại dư lượng trong thịt tôm. Đây chính là nền tảng của công nghệ Phage Pro mà Green Bio đang ứng dụng thực chiến tại hàng nghìn ao nuôi tôm trên khắp Việt Nam.

Công nghệ Phage Pro của Green Bio: Giải pháp sinh học thế hệ mới diệt Vibrio gây EMS trên tôm

Phage Pro là sản phẩm ứng dụng công nghệ thực khuẩn thể (bacteriophage) thế hệ mới, được Tập đoàn Green Bio nghiên cứu và phát triển dành riêng cho đặc thù bệnh dịch tại các ao nuôi tôm Việt Nam. Đây là câu trả lời trực tiếp cho câu hỏi mà bà con nuôi tôm đặt ra bấy lâu: “Có cách nào diệt được Vibrio gây EMS một cách an toàn, hiệu quả và không dùng kháng sinh hay không?”

Thực khuẩn thể là gì và tại sao lại hiệu quả với bệnh AHPND?

Thực khuẩn thể (bacteriophage, hay “phage”) là các virus tự nhiên chỉ tấn công và tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn an toàn với tôm cá và con người. Cơ chế hoạt động: phage nhận diện chính xác thụ thể đặc hiệu trên bề mặt Vibrio parahaemolyticus → bám vào → tiêm vật liệu di truyền vào bên trong vi khuẩn → nhân lên → phá vỡ tế bào vi khuẩn và giải phóng hàng trăm phage mới → tiếp tục tấn công Vibrio xung quanh. Toàn bộ quá trình tiêu diệt vi khuẩn diễn ra trong vòng 20 đến 30 phút mỗi chu kỳ nhân lên.

Điểm then chốt khiến phage vượt trội so với kháng sinh trong xử lý bệnh EMS: phage có tính đặc hiệu cực cao, chỉ tấn công đúng chủng V. parahaemolyticus mang gene độc lực, không ảnh hưởng đến các vi sinh vật có lợi trong ao. Nghiên cứu quốc tế (2024) đã xác nhận: nhóm tôm được xử lý phage cho tỷ lệ sống sót cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm đối chứng trong điều kiện thử thách AHPND, đồng thời các chỉ số enzyme miễn dịch của tôm cũng được cải thiện rõ rệt.

Ưu điểm vượt trội của Phage Pro trong điều trị bệnh gan tụy ở tôm

• Diệt khuẩn Vibrio chính xác và triệt để: công nghệ phage thế hệ mới được tuyển chọn đặc hiệu với các chủng Vibrio parahaemolyticus gây AHPND phổ biến tại Việt Nam.
• Không để lại dư lượng trong thịt tôm: phage phân hủy hoàn toàn sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đảm bảo tôm đạt chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính nhất.
• Bảo tồn hệ vi sinh có lợi trong ao: không phá vỡ hệ sinh thái vi sinh tự nhiên, ao phục hồi nhanh hơn sau dịch bệnh so với phương pháp dùng kháng sinh.
• Có thể kết hợp với probiotic và thảo dược: Phage Pro hoạt động hiệu quả nhất khi dùng kết hợp với vi sinh có lợi (Bacillus, Lactobacillus) và thảo dược hỗ trợ gan tụy, tạo ra cơ chế bảo vệ tôm toàn diện 3 lớp.
• An toàn sinh học tuyệt đối: 100% nguồn gốc sinh học tự nhiên, không chứa hóa chất hay kháng sinh, được kiểm định đạt chuẩn an toàn trước khi đưa ra thị trường.

Nhiều người nuôi tôm hay nói: “Mua thuốc chữa bệnh này xong lại phát bệnh khác, cứ chạy theo mãi không hết.” Green Bio hiểu điều đó. Vì vậy thay vì bán từng chai thuốc rồi thôi, đội ngũ kỹ sư của Green Bio sẽ ngồi lại cùng bà con để xây một cái “hàng rào” bảo vệ ao nuôi từ gốc, gồm ba tầng:

Tầng đầu tiên là môi trường ao sạch: nước tốt, đáy ao sạch, khí độc không có cơ hội tích tụ thì vi khuẩn Vibrio không có chỗ sinh sôi. Tầng thứ hai là đường ruột tôm khỏe: tôm tiêu hóa tốt, hấp thu đủ dinh dưỡng thì sức đề kháng mới vững. Tầng thứ ba là gan tụy được bảo vệ: đây là “trái tim” của con tôm, giữ được gan tụy là giữ được cả vụ nuôi.

Ba tầng bảo vệ này phải đồng thời vững chắc thì bệnh mới không có cửa vào. Đó là cách hàng nghìn hộ nuôi tôm đã áp dụng cùng Green Bio và giữ được ao qua nhiều vụ dịch.

📞Gọi ngay Hotline 0982 266 640 để được kỹ sư Green Bio tư vấn miễn phí phác đồ xử lý bệnh EMS/AHPND phù hợp với điều kiện ao nuôi của bà con. Dịch vụ tư vấn 24/7, hỗ trợ sát sao tại ao.

Quy trình phòng ngừa bệnh EMS/AHPND trên tôm toàn diện từ đầu vụ đến cuối vụ

“Phòng bệnh hơn chữa bệnh” không chỉ là châm ngôn mà còn là chiến lược kinh tế đúng đắn trong nuôi tôm. Chi phí phòng ngừa bệnh EMS bài bản chỉ bằng 10 đến 15% chi phí xử lý khi bệnh đã bùng phát. Quy trình dưới đây được tổng hợp từ thực tiễn nuôi tôm thành công của hàng trăm hộ nuôi đã áp dụng giải pháp của Green Bio.

Trước vụ nuôi: Cải tạo ao và chọn giống sạch bệnh

Cải tạo đáy ao đúng kỹ thuật: hút sạch bùn hữu cơ tích tụ từ vụ trước, phơi đáy ao từ 5 đến 7 ngày dưới nắng (ánh sáng UV tự nhiên tiêu diệt phần lớn Vibrio và mầm bệnh). Bón vôi CaO liều lượng 200 đến 500 kg/1000m² tùy pH đất để sát khuẩn và nâng kiềm.

• Lọc nước nguồn qua hệ thống ao lắng ít nhất 7 ngày trước khi cấp vào ao nuôi. Xử lý diệt khuẩn nước nguồn bằng chlorine (20 đến 30 ppm) hoặc TCCA, để bay hết khí clo trước khi cấy vi sinh.
• Chọn giống tôm sạch bệnh có xét nghiệm PCR âm tính với AHPND (Vibrio parahaemolyticus mang gene pirA/pirB), WSSV, IHHNV và TSV. Không ham rẻ mua giống trôi nổi không rõ nguồn gốc.
• Cấy vi sinh gây màu nước (tảo lục, tảo khuê) trước khi thả giống 3 đến 5 ngày. Màu nước ổn định giúp ổn định pH, tạo nguồn thức ăn tự nhiên và cạnh tranh ức chế Vibrio ngay từ đầu.

Trong vụ nuôi: Quản lý môi trường và phòng bệnh chủ động

• Duy trì các thông số nước trong ngưỡng an toàn suốt vụ nuôi: pH từ 7.8 đến 8.3 (sáng sớm không dưới 7.5, chiều không quá 8.5); DO trên 5 mg/L; NH3 dưới 0.1 mg/L; H2S dưới 0.01 mg/L; kiềm từ 100 đến 150 mg/L CaCO3; độ mặn ổn định.
• Sử dụng probiotic định kỳ (Bacillus, Lactobacillus) 2 đến 3 lần mỗi tuần để duy trì quần thể vi sinh có lợi cạnh tranh ức chế Vibrio. Liều thông thường: 1 đến 2 kg chế phẩm vi sinh/1000m³ nước ao.
• Xử lý đáy ao định kỳ 10 đến 15 ngày một lần bằng enzyme và vi sinh phân hủy hữu cơ để tránh tích tụ bùn, giảm phát sinh khí độc H2S và NH3.
• Bổ sung vitamin C, khoáng chất và thảo dược hỗ trợ gan qua đường thức ăn trong các giai đoạn nguy cơ cao (sau mưa lớn, thay đổi thời tiết đột ngột, tôm lột xác đồng loạt).
• Kiểm tra mật độ Vibrio 2 tuần một lần bằng cách gửi mẫu nước hoặc mẫu gan tụy đến cơ sở xét nghiệm. Nếu mật độ Vibrio trên môi trường TCBS tiến gần ngưỡng nguy hiểm, xử lý phòng ngừa ngay trước khi bùng phát.

Tăng cường sức đề kháng và bảo vệ gan tụy tôm suốt vụ nuôi

Một ao tôm khỏe mạnh với hệ miễn dịch tốt là đích đến cuối cùng của mọi chiến lược phòng ngừa bệnh EMS. Sức đề kháng của tôm phụ thuộc trực tiếp vào tình trạng gan tụy.

• Bảo vệ gan tụy ngay từ giai đoạn tôm 15 đến 20 ngày tuổi, trước khi bệnh AHPND có cơ hội tấn công. Sử dụng chế phẩm hỗ trợ gan chứa lecithin, phospholipid và chiết xuất thảo dược bổ gan.
• Tránh sử dụng thức ăn kém chất lượng hoặc đã hết hạn, đặc biệt là thức ăn có dấu hiệu ẩm mốc chứa Aflatoxin gây tổn thương gan.
• Điều chỉnh khẩu phần ăn chính xác theo sàng ăn, không để thức ăn thừa lắng đáy ao vì đây là nguồn dinh dưỡng cho Vibrio sinh sôi.
• Bổ sung beta-glucan, nucleotide và các immunostimulant vào thức ăn trong các giai đoạn tôm bị stress để kích thích hệ miễn dịch không đặc hiệu, tăng sức chống chịu với Vibrio.

Câu hỏi thường gặp về bệnh EMS/AHPND trên tôm

Những điều bà con cần ghi nhớ về bệnh EMS/AHPND

• EMS/AHPND do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus Gram âm mang plasmid độc lực (gene pirA và pirB) gây ra, có thể giết chết 100% đàn tôm trong 30 ngày đầu nếu không xử lý kịp thời.
• Dấu hiệu sớm nhất là tôm giảm ăn đột ngột, gan tôm đổi sang màu vàng hoặc trắng. Phát hiện ở giai đoạn này tỷ lệ cứu vụ nuôi rất cao.
• Không dùng kháng sinh quá nhiều: kháng kháng sinh ngày càng phổ biến, tôm không đạt chuẩn xuất khẩu và hệ vi sinh ao bị phá hủy.
• Công nghệ Phage Pro (thực khuẩn thể đặc hiệu Vibrio) là giải pháp sinh học thế hệ mới, diệt khuẩn chính xác, an toàn, không dư lượng.
• Phòng bệnh chiếm 85% thành công: cải tạo ao đúng kỹ thuật + chọn giống sạch bệnh + quản lý môi trường chặt chẽ + sử dụng probiotic định kỳ. 6. Thời gian xử lý là yếu tố sống còn: mỗi giờ chậm trễ là thêm hàng trăm kg tôm thiệt hại. Gọi ngay cho kỹ sư Green Bio khi có dấu hiệu đầu tiên.

Xem thêm: Công nghệ Phage là gì?

Kết luận

Green Bio với đội ngũ kỹ sư nuôi trồng thủy sản giàu kinh nghiệm thực chiến luôn sẵn sàng đồng hành cùng bà con trong từng bước của vụ nuôi. Từ tư vấn phác đồ phòng trị bệnh EMS/AHPND trên tôm, hỗ trợ chọn giống, quản lý ao đến xử lý sự cố khẩn cấp. Green Bio với triết lý “Sinh học thật, con người thật” sẽ giúp mỗi vụ tôm của bà con đều đạt năng suất cao và bền vững.